فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٥٣ - قاعد١٧٢٨ لاتَسقُطُ الصلاةُ بحالٍ
قاعدۀ لاتَسقط الصلاةُ بحال
قاعدۀ لاتَسقُطُ الصلاةُ بحالٍ: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده كه از آن به قاعدۀ «الصلاة لاتُترَكُ بحالٍ» نيز ياد كردهاند، [١]عبارت است از عدم سقوط تكليف نماز در هيچ حالى. از آن در باب صلات سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: در شرع مقدس به نماز اهميت ويژهاى داده شده است؛ از اين رو، بسيارى از تكاليف در بعضى حالات و شرايط ساقط مىشوند؛ بر خلاف نماز كه در هيچ حال و موقعيتى، حتى حالات اضطرار، همچون جنگ، تقيّه، بيمارى و مانند آن ساقط نمىشود و مكلّف بايد به هر نحو ممكن آن را به جا آورد، مانند آنكه كسى كه نمىتواند ايستاده نماز بخواند، نشسته مىخواند و كسى كه نمىتواند نشسته بخواند، خوابيده مىخواند، يا اگر كسى بر اثر بيمارى يا غير آن، نتواند ركوع و سجود را به جا آورد، با اشارۀ سر يا چشم به جا مىآورد، يا كسى كه در حال جنگ و مانند آن، فرصت خواندن حمد و سوره را ندارد، به تسبيحات اكتفا مىكند [٢]← نماز خوف) (←نماز مضطر).
استثنا: از قاعدۀ ياد شده يك مورد استثنا شده است و آن كسى است كه نه آب براى وضو يا غسل دارد و نه خاك و مانند آن براى تيمم، كه از آن به فاقد الطهورين تعبير مىشود. مشهور فقها بر چنين شخصى نماز را در وقت واجب نمىدانند و در وجوب قضا اختلاف است.
قول به وجوب به مشهور نسبت داده شده است [٣]← فاقد طهورين).
مستند قاعده: عنوان قاعده در كلمات قدما و متأخران ديده نشده، و تنها در كلمات معاصران و نزديك به آنان به كار رفته است. برخى از آن به حديث تعبير كردهاند؛ [٤] ليكن سندى براى آن يافت نشده است؛ بلكه در كتابهاى روايى ذكرى از حديثى با اين مضمون نيست؛ از اين رو؛ برخى گفتهاند: عنوان قاعده اصطياد از رواياتى همچون «لاتدعِ الصلاةَ علىٰ حالٍ» در باره مستحاضه است. [٥]
بر اعتبار قاعده به روايت ياد شده و نيز اجماع و ضرورت فقه استناد شده است. [٦]