فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٤٨ - قاعد١٧٢٨ وِزر
قاعدۀ وجوب وفا به عقد
← قاعدۀ لزوم
قاعدۀ وزر
قاعدۀ وِزر: از قواعد فقهى.
عنوان وزر برگرفته از آيۀ شريفۀ «لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ»[١] و عبارت است از ثبوت مجازات تنها براى بزهكار و نه فردى ديگر كه به گونهاى وابسته به بزهكار است، از قبيل خويشان، نزديكان و دوستان او.
هرچند در كلمات فقها در مسائل و فروع مختلف به مفاد قاعده استناد شده است، ليكن تنها اندكى از آنان، از آن به قاعده تعبير كردهاند. [٢] به آن در بابهايى همچون حج، جهاد، وديعه، ارث، شهادات، حدود و تعزيرات، قصاص و ديات استناد كردهاند.
مفاد قاعده: قاعده به اصل شخصى بودن كيفر اشاره دارد؛ بدين معنا كه اصل در كيفر، شخصى بودن است و مسئوليت جرم ارتكابى تنها متوجه بزهكار، همدستان و كمك كاران او خواهد بود و اعضاى خانواده و مرتبطين آنان هيچگونه مسئوليت كيفرى ندارند و نمىتوان آنان را به جهت بستگى و خويشاوندى با بزهكار، بدون نقش داشتن در بزه كارى، بازخواست كرد. [٣]
موارد تطبيق
جهاد: چنانچه باغيان (←باغى) اسيران جبهۀ حق را بكشند، براى آنان مقابله به مثل؛ يعنى كشتن اسيران اهل بغى، در صورت نماندن هستۀ مركزى براى آنان، جايز نيست. به مفاد قاعده، يعنى آيۀ شريفۀ ياد شده بر آن استناد شده است. [٤]
حج: بردهاى كه با اذن مولا به حج رفته، در صورت ارتكاب يكى از محرّماتِ موجب ثبوتِ قربانى به عنوان كفاره، بنابر قولى، با استناد به آيۀ شريفۀ فوق، كفاره بر خود او واجب مىشود، نه بر مولايش. [٥]
[١]. الرسالة السعدية/ ٥٣-٥٤؛ حاشية كتاب المكاسب (اصفهانى) ٣٨٢/٢
[٢]. الكافى فى الفقه/ ٣٨ - ٣٩؛ مرآة العقول ١٣٤/٧
[٣]. كتاب المكاسب ٥٤٨/٣؛ بلغة الفقيه ٢١٤/٣؛ حاشية كتاب المكاسب (اصفهانى) ٣٧٩/٢-٣٨٣؛ مصباح الفقاهة ٣٦/٥ - ٣٧
[٤]. النور الساطع ٥/١
[٥]. منتهى المطلب ٨ / ٥١٠؛ بحار الانوار ٩٦/٦٥؛ وسائل الشيعة ١٦ / ٣٠٩.