فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٣٥ - قاعد١٧٢٨ الزعيمُ غارم
لزوم اخذ كيفيت آنها از شارع است و رسيدن چنين عبادتى با اين كيفيت (اشتمال بر زيادت) از سوى شارع معلوم نيست و تعلّق امر به آن مجهول است و آنچه كه تعلّق امر به آن معلوم است، عبادت بدون اين زيادى است. بنابر اين، عبادت با زيادى صحيح نخواهد بود. [١]
قاعدۀ الزعيمُ غارم
قاعدۀ الزعيمُ غارم: از قواعد فقهى.
اين قاعده برگرفته از روايتى به نقل از پيامبر اعظم صلّى اللّٰه عليه و آله است كه در روز فتح مكّه ضمن خطبهاى فرمود:
«الزعيم غارم؛ متعهد به چيزى بايد به تعهدش پايبند باشد». [٢]
از آن در برخى كتابهاى قواعد فقهى سخن گفته اند. [٣] در كلمات فقها هر چند در برخى موارد به حديث ياد شده استناد شده، ليكن از آن به عنوان قاعده ياد نشده است. [٤]
مفاد قاعده: هر كس به چيزى متعهد گردد؛ خواه مالى باشد يا احضار فردى و مانند آن، بايد آن را انجام دهد. جملۀ «الزعيم غارم» هرچند خبرى است، ليكن در مقام انشاء مىباشد و افادۀ آن در معناى مقصود بيشتر از جملۀ انشايى است. بنابر اين، مفاد قاعده چنين خواهد بود كه بر متعهد به چيزى، واجب است به تعهد خود عمل كند؛ خواه تعهد مالى باشد يا جانى كه كفالت نام دارد (←كفالت).
تعهد مالى دو گونه است: تعهد مالى از سوى كسى كه ذمّهاش به مثل آن مال مشغول نيست و تعهد مالى از سوى كسى كه ذمّهاش به مثل آن مال مشغول است.
اولى ضمان (←ضمان) ناميده مىشود و دومى حواله [٥]← حواله).
مستند قاعده: بر حجّيت و اعتبار قاعدۀ ياد شده به آيات، روايات، از جمله روايت نبوى ذكر شده، اجماع و بناى عقلا استدلال كردهاند. [٦]
[١]. تبيان الصلاة ٧٠/٥-٧٥
[٢]. عوائد الايام / ٣٤١؛ مستقصى مدارك القواعد / ١٧٥؛ مصباح الهدىٰ ٣٥٤/٦؛ مهذب الاحكام ٣٨٤/٦
[٣]. تفصيل الشريعة (الحج) ٢٨١/٤؛ تهذيب الاصول (امام خمينى) ٥/٣؛ تنقيح الاصول ٥٠٤/٣
[٤]. عوائد الايام / ٣٤١؛ فرائد الاصول ٣٦٣/٢؛ مستقصى مدارك القواعد/ ١٧٥-١٧٦.