فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٦٠ - قاعد١٧٢٨ ضميمه
قاعدۀ ضَمان المِثلى...
قاعدۀ ضَمان المِثلى بالمثل و القيمى بالقيمة: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از تدارك و جبران مال ديگرى در صورت تلف كردن آن به پرداخت مثل آن در صورت مثلى بودن مال و قيمت آن در صورت قيمى بودن آن. در كلمات برخى از آن تعبير به قاعده و در ابواب معاملات به آن استناد شده است. [١]
مفاد قاعده: در مواردى كه تلف كردن مال ديگرى موجب ضمان مىشود، چنانچه مال تلف شده مثلى باشد، تلف كننده ضامن مثل و اگر قيمى باشد، ضامن قيمت آن است.
به قول مشهور، مثلى عبارت است از چيزى كه هر جزء از اجزاى آن نسبت به جزء ديگر در قيمت برابر باشد، مانند آنكه قيمت نصف آن برابر نصف قيمت همه آن باشد، از قبيل حبوبات و روغنها، و قيمى مقابل آن است، مانند انگشتر و مَركَب. [٢]
مستند قاعده: مستند اين قاعده آيه شريفه «فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ؛[٣] هر كس بر شما تعدى كرد، شما هم به مثل آن بر او تعدى كنيد»، است و اينكه مثل چيزى در صورت وجود آن، و قيمت چيزى در صورت تعذر مثل آن، نزديكترين چيز به آن است. علاوه بر آن، مفاد قاعده اجماعى است. [٤]
←مثلى) (←قيمى)
قاعدۀ الضَمانُ المَقبوض بالعقد الفاسد
← قاعده مايُضمَن بصحيحه يضمن بفاسده
قاعدۀ ضَمان يَد
← قاعدۀ على اليد
قاعدۀ ضميمه
قاعدۀ ضميمه: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ضميمه بدين معنا است كه فروختن كالاى مجهول همراه كالاى معلوم صحيح است. اين عنوان در باب تجارت به كار رفته است. [٥]
[١]. مهذب الاحكام ٥٣/٢١؛ كتاب الغصب (رشتى) / ١٠٧
[٢]. كتاب المكاسب ٢٠٩/٣
[٣]. بقره/ ١٩٤
[٤]. جامع المقاصد ٢٤٥/٦.