فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٥٢ - قُطّاع الطريق٨٥٩٢ راهزن
مانند آنكه گفته شود: «هر آبى پاك است».
بنابر اين، قضيه حقيقى هر فردى را كه وجود آن ممكن باشد دربرمىگيرد؛ هرچند در آينده نيز وجود پيدا نكند. [١] از آن در اصول فقه سخن گفتهاند.
قضايايى كه بر احكام شرعى دلالت دارند، از قضاياى حقيقى به شمار مىروند، نه از قضاياى خارجى. [٢]
قضيۀ خارجى
← قضية فى واقعة
قضيۀ شخصى
← قضية فى واقعة
قضيَّةٌ فى واقعة
قضيَّةٌ فى واقعةٍ: حكمى جزئى در رخدادى خاص.
هرگاه در واقعهاى خاص، حكمى خاص و جزئى وارد شود؛ به گونهاى كه نسبت به رخدادهاى مشابه آن، شمول و عموميتى نداشته باشد، در اصطلاح گفته مىشود: «قضيةٌ فى واقعةٍ»؛ يعنى اين حكم به اقتضاى اين واقعه صادر شده است و اختصاص به آن دارد؛ از اين رو، حكم كلى از آن به دست نمىآيد، مانند حكم صادر شده دربارۀ چهار نفرى كه شراب نوشيدند و پس از مست شدن، با يكديگر به نزاع پرداختند كه منجر به كشته شدن دو نفر و مجروح شدن دو نفر ديگر گرديد.
حضرت على عليه السّلام - بنابر روايتى - حكم كرد به ثبوت ديه كشته شدگان بر مجروحان، بعد از كم كردن ديه جراحت ايشان از آن، و بنابر روايتى ديگر، ديۀ مقتولان را بر چهار قبيلۀ ايشان توزيع كرد و ديۀ مجروحان را از ديۀ كشته شدگان گرفت. فقها اين حكم را حكمى ويژه در رخدادى خاص دانسته و آن را به موارد مشابه تعميم ندادهاند. [٣]
قطا
← سنگ خوار
قطار
← وسيلۀ نقليه
قَطّاع
← قطع
قُطّاع الطريق
← راهزن
[١]. المنطق (مظفر) / ١٦٥-١٦٧
[٢]. مصباح الهدىٰ ١٩٩/٨؛ اجود التقريرات ٢١٨/٤؛ منتهى الاصول ١٦٤/١.
[٣]. العناوين ٢٨/١؛ المختصر النافع ٢٩٧/٢).