فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١١٥ - قاعد١٧٢٨ انفعال
قاعدۀ انصاف
← قاعدۀ عدل و انصاف
قاعدۀ انفعال
قاعدۀ انفعال: از قواعد فقهى.
متأخران از عنوان ياد شده به قاعده تعبير كرده و در باب طهارت بدان استناد كردهاند.
مفاد قاعده: مقصود از قاعدۀ انفعال اين است كه در آب كمتر از كر و يا ديگر مايعات، اصل بر تأثيرپذيرى آن از نجاست، به سبب ملاقات با آن است.
بنابر اين، در موارد شك در تأثيرپذيرى، اصل (مقتضاى دليل اولى) بر تأثيرپذيرى و نجاست است، مگر آنكه دليلى خاص در موردى آن را از شمول قاعده خارج سازد، مانند بحث نجاست يا عدم نجاست شير موجود در پستان مردار حلال گوشت، كه برخى قائلان به نجاست، به قاعدۀ انفعال نيز استناد و حكم به نجاست آن كردهاند. [١]
شرايط: در جريان قاعدۀ انفعال، احراز انفعال و تحقق سرايت نجس به مايع شرط است و با شك در آن، قاعده جارى نمىشود. [٢]
موارد استثنا: از قاعدۀ ياد شده مواردى استثنا شده است؛ بدين معنا كه در اين موارد، ملاقات مايع با نجاست موجب انفعال و نجاست مايع نمىشود. از جمله اين موارد است: آب استنجا (← آب استنجاء) و آب كمتر از كر (←آب كر) كه به منبع يا مادهاى كه به اندازۀ كر يا بيشتر است متصل باشد [٣]← آب جارى) (←اعتصام).
مدرك قاعده: بر اعتبار و حجّيت قاعدۀ انفعال، به اجماع و نيز روايات متعددى كه دلالت بر انفعال دارند، استناد شده است. [٤]
[١]. مسالك الافهام ٤٥٥/٣؛ الانوار اللوامع ٢٦٧/١٢؛ المناهل / ١٠
[٢]. مسالك الافهام ٤٥٥/٣ - ٤٥٦؛ الحدائق الناضرة ١٣٤/٢٠-١٣٦؛ جواهرالكلام ٣١/٢٥-٣٣؛ الدروس الشرعية ٣ / ٣٢٤
[٣]. مسالك الافهام ٢٧٤/٣.
[٤]. فقه الشيعة (الطهارة) ٣٩٦/٢
[٥]. مهذب الاحكام ١٣٥/١
[٦]. الحدائق الناضرة ٤٧٠/١؛ جواهر الكلام ١٣١/١؛ ينابيع الاحكام ٢٤٤/١ و ٢٥٥؛ مهذب الاحكام ١٣٥/١
[٧]. مهذب الاحكام ١ / ١٣٤.