فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٤٨ - قاعد١٧٢٨ الشَّكُ فِى الشَّرط شَكٌ فِى المَشروط
هرچند در كلمات فقها از قاعدۀ ياد شده به عنوان قاعده ذكرى به ميان نيامده است؛ ليكن برخى به عموم و كلّيت آن در مواردى استدلال و استناد كردهاند. [١]البته در كلّيت اين قاعده و محل شفعه اختلاف و بحثهايى وجود دارد كه در عنوان شفعه بدان اشاره شده است (← شفعه).
برخى معاصران از آن به قاعده تعبير و در كتاب قواعد فقهى خود دربارۀ آن بحث كردهاند. [٢]
قاعدۀ شك بعد از فراغ
← قاعدۀ فراغ
قاعدۀ شك بعد از وقت
← قاعدۀ حيلوله
قاعدۀ شك در محل
قاعدۀ شك در محل: از قواعد فقهى.
از آن در باب صلات سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: چنانچه در جزئى از اجزاى نماز، همچون تكبيرة الاحرام، قرائت، ركوع و يا سجود، پيش از دخول در جزء بعدى شك شود و محل آن نگذشته باشد، - كه از آن به شك در محل تعبير مىكنند - جزء مشكوك به جا آورده مىشود، برخلاف صورتى كه محل آن جزء، گذشته و يا عمل به پايان رسيده باشد كه صورت نخست، مجراى قاعدۀ تجاوز (←قاعده تجاوز) و صورت دوم، مجراى قاعدۀ فراغ (←قاعده فراغ) مىباشد و در هر دو صورت به شك - كه شك بعد از محل است - اعتنا نمىشود. [٣]
قاعدۀ شك سارى
← قاعدۀ يقين
قاعدۀ شك طارى
← استصحاب
قاعدۀ الشَّكُ فِى الشَّرط...
قاعدۀ الشَّكُ فِى الشَّرط شَكٌ فِى المَشروط: از قواعد كاربردى در فقه.
قاعدۀ ياد شده قاعدهاى عقلى و عبارت است از اينكه عملى كه مشروط به شرطى است، چنانچه در تحقق شرط آن شك حاصل شود، اين شك به مشروط نيز سرايت مىكند و صحّت آن مشكوك مىگردد.
[١]. وسائل الشيعة ٤٠٠/٢٥
[٢]. التنقيح الرائع ٨٢/٤؛ المهذب البارع ٢٦٣/٤
[٣]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ١٧٥/٦.
[٤]. العروة الوثقىٰ ٢٣٤/٣-٢٣٥ و ٣٣٨.