فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٥٢ - قاعد١٧٢٨ صحّت
قاعدۀ صحّت
قاعدۀ صحّت [= اصل صحّت]: از قواعد فقهى.
قاعدۀ صحّت از قواعد مهم و مشهور فقهى و عبارت است از حكم به صحّت عملى كه صحّتش مشكوك است. بسيارى عنوان قاعده را «اصالة الصحّة فى فعل الغير» ذكر كردهاند. چنان كه برخى قيد «افعال مسلمان» را بر آن افزودهاند. [١] از قاعدۀ صحّت در كتب دربردارندۀ قواعد فقهى به تفصيل سخن گفتهاند؛ چنان كه در بسيارى از ابواب فقهى به آن تمسك كردهاند.
مفاد قاعده: صحّت در عنوان قاعده در برابر فساد به كار رفته و مراد از صحيح عملى است كه به لحاظ اجزا و شرايط تمام است.
بنابر اين، مفاد قاعده صحّت، مترتّب كردن اثر عمل صحيح [= تام الاجزاء و الشرائط] بر عملى است كه صحّت آن مشكوك است. [٢]
در اينكه مقصود از صحّت، صحّت واقعى است يا صحّت نزد انجام دهندۀ عمل، اختلاف است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است. [٣]
بنابر ديدگاه كسانى كه عنوان قاعده را اصالة الصحّة فى فعل الغير قرار دادهاند، قاعدۀ صحّت تنها در فعل ديگرى جارى مىشود. بنابر اين، اگر كسى شك كند عقدى كه جارى كرده، صحيح است يا نه، نمىتواند با استناد به قاعدۀ صحّت حكم به صحّت عقد كند؛ بلكه مورد از موارد جريان قاعدۀ فراغ (←قاعدۀ فراغ) است.
در مقابل، بعضى قاعدۀ صحّت را به افعال خود شك كننده تعميم دادهاند. [٤]
برخى گفتهاند: اگر عموم قاعدۀ فراغ و شمول آن را نسبت به همۀ افعال بپذيريم، براى تصحيح اعمال خودِ شك كننده نيازى به قاعدۀ صحّت نيست؛ اما اگر قائل به اختصاص قاعدۀ فراغ به عبادات
[١]. كتاب المكاسب ٤٠٧/٣
[٢]. كشف الغطاء ٣٠٦/١
[٣]. مهذب الاحكام ١٦٦/٥؛ العروة الوثقىٰ ٤٥٤/٢
[٤]. مصباح الهدىٰ ٤٨٠/٧؛ موسوعة الخوئى ١٨٠/٢٢
[٥]. مستمسك العروة ٤٩٧/١٤-٤٩٨
[٦]. مهذب الاحكام ٣ / ٨٨ و ٤٩/١٠؛ تفصيل الشريعة (الحج) ٣٧٨/٢
[٧]. مهذب الاحكام ١٦٦/٥ و ١٦١/٦؛ هدى الطالب ٥٦٦/٤).