فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٧٧ - قنات
قَميص
← پيراهن
قن
قن بردهاى كه هيچ يك از اسباب آزادى او فراهم نشده است (←بردگى).
قنات
قنات: كاريز؛ مجموع چاههاى متصل به هم براى رساندن آب منابع زير زمينى به سطح زمين.
از آن در بابهاى طهارت، زكات، تجارت، اجاره، احياء موات و ارث سخن گفتهاند.
طهارت: آب قنات، آب جارى به شمار مىرود و احكام آن را دارد [١]← آب جارى).
به قول مشهور، تصرفات جزئى همچون نوشيدن و وضو گرفتن از آب قنات و نهرهاى بزرگ، حتى با عدم علم به رضايت مالك آن، اشكال ندارد.
آيا در صورت ديوانه يا صغير بودن مالك يا شريك بودن وى با ديگر مالكان نيز استفاده از آب قنات به وضو گرفتن، نوشيدن و مانند آن جايز است يا نه؟ مسئله محل اختلاف است. بسيارى آن را جايز دانستهاند. [٢]
زكات: پرداخت زكات از سهم فى سبيل اللّٰه براى حفر قنات و وقف آن بر مؤمنان بدون اشكال است [٣]← زكات).
مقدار زكات غلات، كشمش و خرما در صورت آبيارى با آب قنات يك دهم است؛ مگر آنكه با دلو و مانند آن از ابزار و آلات آبيارى شود كه زكات آن يك بيستم مىباشد. [٤]
به قول مشهور، آنچه براى به دست آوردن محصول هزينه شده، از قبيل بذر و دستمزد كاشت، ابتدا كسر، سپس نصاب زكات محاسبه مىگردد؛ ليكن هزينههاى انجام گرفته براى آباد كردن زمين، مانند حفر نهر و قنات كه هر سال تكرار نمىشود، جزء مخارج محصول به شمار نمىرود. [٥]
[١]. استفتائات (امام خمينى) ٥٨١/٣؛ استفتائات جديد (تبريزى) ٤٥٤/٢؛ استفتائات (بهجت) ٤ / ٥٣٩؛ ارشاد السائل/ ١٨٤؛ صراط النجاة ٤٣٢/١
[٢]. استفتائات (امام خمينى) ٥٨١/٣؛ توضيح المسائل مراجع ١٠٢٦/٢.