فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٩١ - قاعد١٧٢٨ توزيع٨٥٩٢ قاعد١٧٢٨ عدل و انصاف
از قاعدۀ ياد شده هرچند در فقه بحث مستقلى نشده است، ليكن فقها در بابهاى مختلف، از جمله طلاق، ظهار و حدود، براى اثبات بعضى احكام بردگان به آن استناد كردهاند.
موارد تطبيق: برده حقِّ داشتن بيش از دو زن آزاد به عقد دائم را ندارد؛ [١] بر خلاف آزاد كه مىتواند تا چهار زن داشته باشد (←ازدواج).
زوجۀ كنيز نصف همسر آزاد حق همخوابگى دارد. [٢] عدّۀ كنيزى كه شوهرش فوت كرده است دو ماه و پنج روز؛ يعنى نصف عدّۀ زن آزاد است. [٣]
به قول مشهور، در موارد وجوب دو ماه روزه به عنوان كفاره، مانند كفارۀ ظهار و قتل خطايى، بر برده نصف آن واجب خواهد بود. [٤]
حدّ تازيانه در زنا (←زنا) صد ضربه است؛ ليكن حدّ برده نصف آن مىباشد. [٥]چنان كه برخى حدّ قذف را در برده به استناد قاعده تنصيف، نصف حدّ آزاد؛ يعنى چهل تازيانه دانستهاند؛ اما مشهور با استناد به دليل خاص، در اين حكم تفاوتى ميان برده و آزاد قائل نشدهاند. [٦]
مستند قاعده: برخى، دليل قاعدۀ تنصيف را استقرا در نصوص و روايات وارد شده در احكام بردگان دانستهاند؛ [٧]ليكن برخى گفتهاند: قاعدۀ تنصيف بالجمله ثابت نيست؛ بلكه فى الجمله و در موارد خاص، به دليل خاص ثابت است.
بنابر اين، نمىتوان از آن به عنوان يك قاعدۀ كلى ياد كرد. [٨] بعضى نيز قاعدۀ تنصيف را تنها به حدود الهى (حق اللّٰه) اختصاص داده و شامل موارد حق الناس ندانستهاند. [٩]
قاعدۀ تنقيح مناط
← تنقيح مناط
قاعدۀ توزيع
← قاعدۀ عدل و انصاف
[١]. جواهر الكلام ٥/٣٠-٦
[٢].١٦٥/٣١
[٣].٣١٥/٣٢
[٤]. رياض المسائل ٢٦٢/١١ - ٢٦٣؛ جواهرالكلام ٢٥٤/٣٣
[٥]. جواهرالكلام ٣٢٩/٤١-٣٣٢
[٦].٤١٥
[٧]. رياض المسائل ١٤٢/١١ و ٢٦٢
[٨]. الدر المنضود (گلپايگانى) ٣٦٠/٢
[٩]. فقه الحدود و التعزيرات ٣١٧/٢.