فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٢٧ - قاعد١٧٢٨ بطلان العبادة بكل زيادة و نقصية
قاعدۀ برائت
← اصل برائت
قاعدۀ بطلان العبادة...
قاعدۀ بطلان العبادة بكل زيادة و نقصية: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده از قواعد فقهى جارى در عبادت، مانند نماز و عبارت است از باطل شدن عبادت با هر افزايش و يا كاستى اى. از آن در باب صلات و نيز برخى كتب قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: يك مجموع مركب عبادى، مانند نماز كه داراى اركان، اجزا و شرايطى است، از سوى شارع مقدس جعل شده و احكام بسيارى بر آن مترتب گرديده است.
بدون شك، انضمام امور متعدد با نظم و ترتيبى خاص، هيئتى ويژه به مركّب مىبخشد كه بدون آن، تحقق مركّب امكانپذير نخواهد بود و ظاهر اين است كه هيئت در ماهيت عبادتِ مركب از اجزا با ترتيب و نظم خاص دخيل مىباشد؛ زيرا اسم بر اجزاى مركب نهاده نمىشود؛ بلكه بر هيئت و صورت آن قرار داده مىشود. از اين رو، اسامى داير مدار صورتهاى اشيااند نه مواد آنها. بنابر اين، با به هم خوردن هيئت و صورت عمل، اسم آن عبادت خاص بر آن صادق نخواهد بود و ثمرهاى بر آن مترتب نمىشود و بطلان عبادت چيزى جز اين نيست.
به مقتضاى قاعده ياد شده، هر نقيصه يا زيادتى موجب بطلان عبادت است، مگر دليلى بر عدم بطلان آن دلالت كند. [١]
مستند قاعده: بر اعتبار قاعده به برخى روايات و نيز اجماع منقول و محصّل و قاعدۀ اشتغال، استدلال شده است. [٢] برخى در جهت نقصان، قاعده را اجماعى دانستهاند؛ ليكن در جهت افزايش، در ادعاى اجماع اشكال كردهاند، مگر آنكه افزايش موجب تغيير صورت و هيئت عبادت شود؛ به گونهاى كه عنوان آن عبادت بر آن صادق نباشد. [٣]
[١]. العناوين ٤٤٠/١-٤٤٢
[٢].٤٤٢-٤٤٣
[٣]. مستقصى مدارك القواعد/ ١٩٧-١٩٨.