فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٩٢ - قتل
ملاك در قتل شبه عمد اين است كه قاتل بالغ و عاقل باشد و قصد فعلى را كه منجر به قتل شده است، داشته باشد، اما قصد قتل را نداشته باشد و نيز آن فعل از افعالى كه غالبا منجر به قتل مىشود، نباشد، مانند آنكه معلم به قصد ادب كردن، در حدّ متعارف شاگرد را بزند و بر حسب اتفاق، شاگرد بر اثر آن بميرد. [١]
ملاك در قتل خطا اين است كه مرتكب شونده نه قصد فعل منجر به قتل را داشته باشد و نه قصد خود قتل را، مانند آنكه كسى بى اختيار از بلندى روى ديگرى بيفتد و او بر اثر آن بميرد. [٢]
قتل عمدى توسط كودك و نيز ديوانه از نظر شرع، ملحق به قتل خطا است، چنان كه كشتن ديگرى به گمان كافر يا مستحق قصاص بودن وى، ملحق به قتل شبه عمد است. [٣]
اگر كسى بر ديگرى آسيبى وارد كند كه منجر به بيمارى، سپس مرگ آسيب ديده شود، آيا اقدام او قتل عمد به شمار مىرود يا در صورتى كه قصد قتل داشته، قتل عمد و در غير اين صورت، قتل شبه عمد به شمار مىرود؟ مسئله محل اختلاف است. [٤]
چنانچه دايه در حال خواب، بر روى كودك بغلتد و منجر به قتل او گردد، آيا چنين قتلى در حكم قتل شبه عمد است تا ديه بر عهدۀ دايه باشد يا قتل خطا، تا ديه بر عهدۀ عاقلۀ وى باشد؟ مسئله اختلافى است. برخى تفصيل داده و گفتهاند: اگر پذيرش دايگى كودك از روى فقر و نياز باشد، حكم قتل خطا را دارد و ديه بر عهدۀ عاقله است؛ اما اگر با هدف فخرفروشى باشد، حكم قتل شبه عمد را دارد و ديه بر عهدۀ دايه است. [٥]
اگر فردى با تحريك سگ درنده به سوى كسى، موجب قتل او گردد، در صورتى كه قصد كشتن او را داشته يا سگ غالبا كشنده باشد، قتل عمد به شمار مىرود. [٦] همچنين ساحرى كه با سحر كردن ديگرى موجب مرگ او شود، در صورتى كه قصد قتل داشته باشد يا سحر به گونهاى باشد كه غالبا منجر به كشته شدن سحر شده مىشود، قتل عمد محسوب مىگردد (←سحر).