فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٥٥ - قاعد١٧٢٨ صحّت
مفاد قاعده: مقصود از اين قاعده آن است كه تشخّصات نماز از صبح، ظهر و عصر بودن، واجب يا مستحب بودن و... بر پايۀ آن خصوصياتى است كه نماز در آغاز، متشخّص به آنها بوده است. بنابر اين، نماز با هر نيّتى آغاز شده، بايد با همان نيّت به پايان رسد و عدول از نيّت در اثناى نماز به نيّت نمازى ديگر صحيح نيست؛ بدين معنا كه نمازى كه با نيّت قبلى شروع شده از نمازى كه در اثنا، نيّت خود را به آن برگردانده، كفايت نمىكند.
موارد تطبيق: نمونههايى از مسائلى كه به قاعدۀ ياد شده استناد كردهاند، عبارتاند از:
١). چنانچه يكى از عذرهاى مانع تكليف، مانند جنون و حيض براى مكلّف پديد آيد و پيش از پايان وقت نماز برطرف گردد، در صورت بقاى وقت به مقدارى كه مكلّف بتواند طهارت (وضو يا غسل) تحصيل كند و يك ركعت نماز را در وقت بخواند، به قول مشهور، نماز را ادا به جا مىآورد، نه قضا. بر اين حكم به قاعدۀ فوق استناد كردهاند؛ زيرا نماز هنگام آغاز، ادا بوده است، ساير اجزا و ركعات آن نيز ادا خواهد بود. [١]
٢. بنابر اين قول كه وقت نافلۀ مغرب، با زوال سرخى در جانب مغرب پايان مىيابد، چنانچه قبل از زوال سرخى، نافله آغاز شود و در اثناى آن، سرخى زايل گردد، نافله را به اتمام مىرساند و صحيح مىباشد. بر صحّت نافله به قاعدۀ فوق استناد كردهاند؛ زيرا آغاز نماز در وقت بوده است. [٢]
٣. اگر در اثناى نماز مستحب متذكر شود نماز واجب بر عهده دارد، نمىتواند نيّت خود را تغيير دهد؛ بلكه بايد آن را باطل كند و نماز واجبش را با نيّت جديد بخواند. بر اين مسئله به قاعدۀ ياد شده استناد شده است؛ زيرا آغاز نماز به نيّت نماز مستحب بوده است. [٣]
٤. بنابر قول برخى، نماز گزارنده به جماعت نمىتواند نيّت خود را به فرادا برگرداند و آن نماز را با نيّت فرادا ادامه دهد. بر اين قول، به ادلهاى از جمله قاعدۀ فوق استناد كردهاند؛ زيرا نماز را با نيّت جماعت آغاز كرده است و بايد با همان نيّت به پايان رساند. [٤] همچنين بنابر قولى،