فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٥٥ - قطب
برخى گفتهاند: ملاك نزديكترين مكان به قطب است كه در هر ٢٤ ساعت شب و روز دارد و بر حسب اوقات آن، نماز به قصد قربتِ مطلق گزارده مىشود؛ ليكن براى روزه ماه رمضان واجب است به جايى كه در هر ٢٤ ساعت داراى شب و روز است برود و در صورت عدم امكان بايد در ازاى هر روز روزه، فديه (يك يا دو مد طعام) بپردازد. [١]
برخى نيز مناطق نزديك به قطب را كه در هر ٢٤ ساعت داراى شب و روز است ملاك نماز و روزه؛ هر دو قرار دادهاند. [٢]البته در منطقۀ قطب به دليل اينكه براى بشر قابليت سكونت وجود ندارد، كسى زندگى نمىكند؛ از اين رو، فقهاى پيشين به دليل عدم ابتلا متعرض اين بحث نشدهاند. [٣]
مسائل ديگرى نيز در ارتباط با زمان عدّه و غير آن مطرح شده است كه در اين مختصر از آنها صرف نظر مىشود. [٤]
قبله در قطب، كوتاهترين خط از مكان نمازگزار تا كعبه است. [٥]
از نشانههاى تشخيص قبله، ستارۀ قطبى است كه در قطب شمال قرار دارد و به جهت نزديك بودن به قطب ومجاورت آن، «قطب» يا «قطب شمالى» نيز ناميده مىشود.
جمعى از فقها عنوان ستارۀ قطبى را بر ستارهاى پنهان كه تنها چشمان تيزبين قادر به ديدن آن است و بين جُدى و فرقدان در بنات النعش صغرى واقع شده است، تعريف كرده و گفتهاند: اين ستاره نزديكترين ستاره به قطب شمال است و شبانه روز به آرامى - بدون آنكه حركتش محسوس باشد - گرد قطب مىچرخد و آن همان ستارۀ قطبىاى است كه نشانهاى دائمى براى ساكنان عراق و شام جهت تشخيص قبله است. [٦]
برخى، سخن فوق را مردود دانسته و گفتهاند: نزديكترين ستاره به قطب جُدَى است نه اين ستارۀ پنهان و حركت جُدَى آهستهتر از حركت آن ستاره است و جُدَى نشانۀ قبلۀ مردم عراق و شام مىباشد [٧]← جُدَى).
[١]. فرهنگ بزرگ سخن، واژۀ «قطب»
[٢]. بحوث فقهية هامة/ ٨٤
[٣]. العروة الوثقىٰ ٦٣٤/٣ - ٦٣٥؛ مستمسك العروة ٤٧٩/٨-٤٨٠؛ موسوعة الخوئى ١٣٩/٢٢-١٤٥؛ توضيح المسائل (نورى) / ٦٠٣-٦٠٤
[٤]. منهاج الصالحين (سيستانى) ٤٦٧/١