١). چنانچه كسى ببيند لباس ديگرى آتش گرفته و براى حفظ جان و دفع ضرر از او راهى جز پاره كردن لباسهاى او ندارد و چنين كند، ضامن قيمت لباسهاى او نخواهد بود. همچنين است اگر مغازه‌اى آتش بگيرد و خاموش كردن و جلوگيرى از گسترش آتش مستلزم شكستن در يا خراب كردن قسمتى از مغازه باشد، اقدام كننده ضامن نيست.

٢. اگر فردى كه مالى نزد خود به امانت دارد، بخواهد مسافرت كند، در صورتى كه امكان بازگرداندن مال به مالكش نباشد، با وجود احتمال عقلايى نسبت به سرقت رفتن مال، مى‌تواند مال امانتى را به جايى امن منتقل كند و چنانچه بر اثر اين جابه جايى مال تلف شود، ضامن نخواهد بود.

ب. جلب منفعت

هرگاه اولياى صغار براى افزايش دارايى آنان دست به اقداماتى بزنند و اين اقدامات بر حسب اتفاق موجب كاهش داراييها و زيان آنان شود، ضامن نخواهند بود.

همچنين اگر ولى، اموال صغير را به گمان گران‌تر شدن نزد خود نگه دارد و بر حسب اتفاق قيمت بازار كاهش يابد يا اموال فاسد شود، ولىّ ضامن نمى‌باشد. [١]

مدرك قاعده: بر اعتبار قاعدۀ احسان به آيۀ شريفۀ يادشده و نيز برخى روايات و حكم عقل به وجوب شكر منعم (سپاسگزارى از كسى كه احسان و خير از او مى‌رسد) و اجماع استناد و استدلال شده است. برخى با مناقشه در ادلۀ يادشده، عمده دليل قابل استناد بر قاعده را عموم آيۀ شريفه دانسته‌اند. [٢]

[١]. توبه/ ٩١

[٢]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٤ / ١٠؛ القواعد الفقهية (فاضل) / ٢٨٥

[٣]. العناوين ٢ / ٤٧٤؛ القواعد الفقهية (بجنوردى) ١٠/٤-١١؛ القواعد الفقهية (فاضل) / ٢٨٥-٢٨٦؛ قواعد فقه (محقق داماد) ٢٩٦/٢-٢٩٧

[٤]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ١٢/٤؛ قواعد فقهيه (سيدمحمد بجنوردى) ٣٤/١-٣٥

[٥]. العناوين ٤٧٨/٢؛ القواعد الفقهية (فاضل) / ٢٨٧؛ قواعد فقه (محقق داماد) / ٣٠٠

[٦]. العناوين ٤٧٧/٢؛ القواعد الفقهية (بجنوردى) ٤ / ١٥؛ قواعد فقه (محقق داماد) ٣٠١/٢-٣٠٢

[٧]. القواعد الستة عشر/ ٧؛ العناوين ٤٧٧/٢

[٨]. العناوين ٤٧٧/٢؛ القواعد الفقهية (فاضل) / ٢٨٦ و ٢٩٣

[٩]. القواعد الفقهية (فاضل) / ٢٩٠-٢٩٣

[١٠]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ١٦/٤-١٨

[١١].٩-١٤؛ القواعد الفقهية (فاضل) / ٢٨١-٢٨٥؛ قواعد فقه (محقق داماد) ٢٩٥/٢-٢٩٩).