فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٣٨ - قربانى
آيا براى غير معذور، قربانى كردن در روز عيد، واجب و تأخير از آن حرام است يا تأخير انداختن از روز عيد جايز مىباشد؟ مسئله محل اختلاف است.
چنان كه بنابر قول دوم، در اينكه جواز تأخير، اختصاص به ايام تشريق دارد و تأخير انداختن از اين ايام بدون عذر حرام است يا قربانى كردن در طول ذيحجه جايز و كافى مىباشد، مسئله محل اختلاف است. [١]
بنابر قول نخست، آيا قربانى كردن پس از ايام تشريق كافى است؛ هرچند بر اثر تأخير انداختن گناه كرده است، يا كافى نيست و حجش محكوم به بطلان است؟ مسئله اختلافى است. بسيارى آن را كافى دانستهاند. [٢] برخى معاصران، قول دوم را برگزيدهاند. [٣]
بنابر قول به كفايت قربانى كردن در طول ماه ذيحجه، پس از ايام تشريق، آيا بايد به نيّت قضا قربانى كند [٤] يا به نيّت ادا [٥] و يا بدون نيّت ادا و قضا [٦] و به قصد مافى الذمّه؟ مسئله اختلافى است.
آيا قربانى كردن در شب مطلقا جايز است يا تنها در صورت معذور بودن در روز و يا مطلقا جايز نيست؟ مسئله محل اختلاف است. [٧]
بدل قربانى: اگر حاجى براى قربانى حيوانى نيابد، در صورتى كه بهاى آن را داشته باشد، به قول مشهور، آن را نزد كسى مىگذارد تا در طول ماه ذيحجه، حيوان را خريده و از طرف او قربانى كند و چنانچه در طول ذيحجه يافت نشود، در ذيحجۀ سال آينده اين كار را انجام دهد. [٨] برخى گفتهاند: در صورت نيافتن قربانى، روزه جايگزين آن مىشود؛ هرچند بهاى آن را داشته باشد. [٩]
چنانچه حاجى فاقد قربانى و بهاى آن باشد، به جاى آن بايد ده روز روزه بگيرد، سه روز در ذيحجه و در سفر حج، پيش از بازگشت به وطن و هفت روز در وطن. سه روز روزه واجب است پى در پى گرفته شود و مستحب است بدين گونه باشد:
روز قبل از ترويه، روز ترويه (هشتم ذيحجه) و روز بعد از آن (روز عرفه) و اگر روز هفتم روزه نگرفت، به قول مشهور، مىتواند روز ترويه و عرفه روزه بگيرد و