فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٢٥ - قرائت
قرائت حمد: قرائت سورۀ حمد در نمازهاى دو ركعتى و دو ركعت اول نمازهاى سه و چهار ركعتى از نمازهاى واجب، واجب است [١] و ترك قرائت يا اخلال به حرفى از آن، حتى تشديد، بلكه اعراب آن از روى عمد موجب بطلان نماز مىگردد. [٢]
نمازگزار در ركعت سوم و چهارم، ميان قرائت حمد و ذكر تسبيح مخيّر است؛ [٣] هرچند در اينكه قرائت حمد افضل است يا تسبيح اختلاف مىباشد (←تسبيح).
آيا قرائت حمد در نمازهاى مستحب نيز واجب است؛ به وجوب شرطى كه صحّت نماز متوقف و مشروط به آن باشد يا به وجوب شرعى و تعبدى، يا واجب نيست؟ مسئله محل اختلاف است. قول اشهر وجوب است. [٤] برخى آن را واجب ندانستهاند. [٥]
بسمله جزء سوره حمد به شمار مىرود و قرائت آن واجب است. [٦]
خواندن ترجمۀ حمد كفايت نمىكند و واجب است در قرائت، ترتيب كلمات و آيات را آن گونه كه وارد شده است رعايت كند و چنانچه از روى عمد رعايت نكند، نمازش باطل است و در صورتى كه از روى سهو باشد و پيش از ركوع متذكر شود، بايد قرائت را اعاده كند و اگر بعد از ركوع متذكر شود، اعاده لازم نيست و نمازش صحيح است. برخى در اين فرض، سجدۀ سهو (←سجدۀ سهو) را واجب دانستهاند. [٧]
كسى كه حمد را نمىداند، واجب است آن را فرابگيرد و چنانچه وقت نماز تنگ است و فرصت يادگيرى ندارد، با امكان جماعت يا خواندن از روى قرآن، واجب است يكى از دو كار را انجام دهد و چنانچه هيچ يك ممكن نباشد، در صورتى كه بخشى از حمد را بداند، آن را مىخواند؛ ليكن در اينكه عوض آن مقدارى كه نمىداند، بايد آن مقدار از حمد را كه مىداند تكرار كند يا از آيات ديگر كه مىداند، قرائت نمايد و يا به اندازۀ آن، تكبير، تهليل يا تسبيح بگويد، اختلاف است. و اگر از حمد هيچ نداند، بنابر قول مشهور، واجب است به مقدار