فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٥٦ - قاعد١٧٢٨ لاتُعاد
ب. مستثنا (مِن خَمسَة...):
١). طهور: مقصود از طهور، طهارت از حدث است؛ يعنى وضو، غسل و تيمم.
بنابر اين، اگر كسى بدون وضو يا غسل و يا تيمم نماز بخواند، نمازش باطل است.
با اين بيان، طهارت شامل طهارت از نجاست نمىشود. به عنوان مثال، كسى كه از روى فراموشى يا سهو با لباس نجس نماز گزارده است، لازم نيست نمازش را اعاده كند [١]← طهارت).
٢. وقت: مقصود از آن، مقدار زمان تعيين شده براى به جا آوردن نماز است.
بنابر اين، كسى كه پيش از وقت نماز خوانده، نمازش باطل است، مگر آنكه با حجّت شرعى بر دخول وقت، نماز را آغاز كند و در اثناى نماز، وقت داخل شود كه بنابر قول مشهور، نمازش صحيح است [٢]← وقت).
٣. قبله: كسى كه نماز را روبه قبله نخوانده، نمازش باطل است. البته مواردى به دليل خاص از اين حكم مستثنا است [٣]← قبله).
٤ و ٥). ركوع و سجود: مقصود از ركوع و سجود كه استثنا شده، حقيقت و ماهيت آن دو است نه شرايط و واجبات آن دو كه بيرون از ماهيتشان به شمار مىروند. اين نوع شرايط و واجبات در مستثنامنه داخلاند. [٤]
ديگر اركان: براى نماز اركان ديگرى نيز بر شمرده شده كه اخلال به يكى از آنها حتى از روى سهو موجب بطلان نماز است؛ هرچند در حديث لاتعاد به آنها اشاره نشده است. اين اركان عبارتاند از نيّت، تكبيرة الاحرام، قيام در حال گفتن تكبيرة الاحرام و قيام متصل به ركوع.
برخى از عدم ذكر اين اركان در حديث لاتعاد اين گونه پاسخ دادهاند: نيّت تحقق بخش عنوان نماز است و بدون آن نماز محقق نمىشود تا حكم به اعاده آن شود؛ چنان كه بدون تكبيرة الاحرام نيز نماز آغاز نمىگردد تا حكم به اعادۀ آن شود. قيام در حال تكبيرة الاحرام، تحقق بخش تكبيرة الاحرام است؛ چنان كه قيام متصل به ركوع تحقق بخش عنوان ركوع مىباشد و يا آنكه با ترك ركوع آن نيز محقق نمىشود