فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٢٢ - قاعد١٧٢٨ الأوصافُ لاتُقابَلُ بالأعواض
ذبيحه به صرف تصوّر اسم خدا حلال نمىشود؛ بلكه بايد نام خدا تلفظ گردد. [١]
بر كفايت مطلق لفظ در عقود و ايقاعات، جز موارد استثنا شده به دليل، به عموم قاعده استناد شده است. [٢]
برخى، با استناد به اين قاعده، بيع معاطات را لازم ندانستهاند [٣]← معاطات).
مستند قاعده: مستند قاعده روايتى با مضمون آن است؛ چنان كه در آغاز اشاره شد.
قاعدۀ الأوصاف...
قاعدۀ الأوصافُ لاتُقابَلُ بالأعواض: از قواعد فقهى.
عنوان بالا كه از آن به قاعدۀ «إنّ الَّثمَنَ لايُوَزّعُ على الشروط» نيز تعبير شده عبارت است از اينكه در معامله، عوض برابر اوصاف مبيع (كالاى مورد معامله) قرار نمىگيرد؛ بلكه برابر عين يا منفعت عين واقع مىشود. به آن در باب تجارت استناد كردهاند.
مفاد قاعده: مقصود از اوصاف، اَعراض است كه وجودشان بسته به وجود غير (جوهر) مىباشد، مانند اندازهها، رنگها و شكلها. مقصود از اَعواض، اعيانى است كه وجودشان قائم به خودشان مىباشد نه به غير و يا آنچه كه محصول اعيان است، اول، مانند پول و دوم، مانند منافع.
بنابر اين، مفاد قاعده چنين خواهد بود كه در معامله، ثمن (بهاى كالا) در برابر عين يا منفعت آن قرار مىگيرد و اوصاف كالا كه وجودى مستقل و جدا ندارد، چيزى از ثمن در ازاى آن قرار نمىگيرد. به عنوان نمونه، هرگاه اسبى به شرط اصيل بودن به صدهزار تومان خريدارى شود، اين مبلغ در ازاى اسب است، نه اسب و اصيل بودن آن، بنابر اين، چيزى از ثمن در ازاى صفت اصيل بودن قرار نمىگيرد؛ هرچند اصيل بودن در افزايش قيمت اسب دخيل است. [٤]
[١]. الكافى (كلينى) ٢٠١/٥
[٢]. القواعد الستة عشر/ ١٦؛ العناوين ٨٦/٢-٨٨؛ جواهر الكلام ٦١/٣٢ - ٦٢ و ٤٥٠/٣٥
[٣]. القواعد الستة عشر / ١٦
[٤]. العناوين ١٥٦/٢
[٥]. كتاب المكاسب ٦٠/٣ - ٦٦).