فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٨٧ - قاعد١٧٢٨ تَنزيل
مفاد قاعده: شير دادن كودك ديگرى، با شرايطى موجب محرميت مىشود (← رضاع). به قول مشهور، محرميت ناشى از شير دادن اختصاص به عناوين هفت گانه دارد كه عبارتاند از مادر، خواهر، دختر، عمّه، خاله، دختر برادر و دختر خواهر.
بنابر اين، در صورت حصول عنوانى غير از عناوين هفتگانۀ ياد شده، محرميت تحقق نمىيابد؛ هرچند در نسب، آن عنوان، ملازم و متحد با يكى از عناوين ياد شده باشد، مانند عنوان مادر نوه انسان كه از نظر نسبى، ازدواج با او براى انسان حرام است؛ زيرا مادر نوه شخص يا دختر او است و يا عروسش؛ در حالى كه اين عنوان (مادر نوه شخص) در حوزۀ رضاع، موجب محرميت نمىشود؛ از اين رو، ازدواج مرد با زنى كه نوه او را شير داده است، حرام نيست. در مقابل مشهور، برخى قائل به عموم منزلت (قاعده تنزيل) شده و تفاوتى ميان دو حوزۀ نسب و رضاع قائل نشده و گفتهاند: عنوان مادر نوه انسان، همان گونه كه در نسب موجب محرميت است، در رضاع نيز موجب محرميت مىباشد. بنابر اين، زنى كه نوۀ انسان را شير داده بر پدربزرگ آن كودك حرام خواهد شد. [١]
از ديگر لوازم قول به عموم منزلت، به تصريح برخى، اين است كه اگر كسى پسر و دخترى را از دو خانواده شير دهد، برادران و خواهران هر يك از پسر و دختر نمىتوانند با يكديگر ازدواج كنند؛ در حالى كه طبق ديدگاه مشهور، در فرض ياد شده محرميتى ميان آنان وجود ندارد و ازدواجشان بدون اشكال است. [٢]
مستند قاعده: بر اعتبار و حجيت قاعده تنزيل به اطلاق روايات وارد شده با اين مضمون كه آنچه از نسب حرام مىشود، از رضاع نيز حرام مىگردد، استناد كردهاند. [٣]
←قاعده رضاع)
[١]. القواعد الفقهية (بجنوردى) ٣٧٧/٤-٣٧٨؛ سند العروة (النكاح) ٢١٣/٢
[٢]. جواهر الكلام ٢٩ / ٣٢٢
[٣]. وسائل الشيعة ٣٧١/٢٠-٣٧٢؛ سند العروة (النكاح) ٢١١/٢.