فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٦٧ - قاعد١٧٢٨ تعليق حكم بر امر وجودى
در مقابل، جمعى قاعده مذكور را نپذيرفته و ميان تعليق حكم بر امر وجودى و ثبوت حكم ظاهرى ضد آن، در موارد شك و عدم احراز آن امر وجودى، ملازمهاى ثابت ندانستهاند. [١]
موارد تطبيق: موارد تطبيق قاعده بر فرض پذيرش آن، بسيار است، از جمله:
١). هرگاه آبى با نجس ملاقات كند، چنانچه كر بودن آن مشكوك باشد، بر پايۀ قاعدۀ ياد شده، حكم به نجاست آب مىشود؛ زيرا پاك بودن (و نجس نشدن) آب بر امرى وجودى (كر بودن) تعليق شده است. [٢]
٢. چنانچه مسافر بداند مسيرى كه طى مىكند به حدّ مسافت (هشت فرسخ) مىرسد، بايد نمازش را قصر بخواند؛ اما اگر نداند، بايد تمام بخواند؛ زيرا مشروعيت قصر بر پيمودن مسافتى خاص تعليق شده است و با شك در پيمايش آن، بنابر عدم قصر (تمام خواندن) نماز گذاشته مىشود. [٣]
٣. شكار حيوانات خشكى بر محرم حرام و شكار حيوانات دريايى جايز است. در حيوان مشكوك، بر پايۀ قاعدۀ ياد شده، حكم به عدم جواز مىشود؛ زيرا جواز صيد بر عنوان حيوان دريايى تعليق شده است و با عدم احراز عنوان ياد شده، ضد حكم آن؛ يعنى حرمت صيد ثابت مىشود. [٤]
٤. نظر به بدن نامحرم - جز آنچه استثنا شده - حرام است و در مقابل، نظر به بدن مَحرم - جز آنچه استثنا شده - جايز مىباشد. در صورت اشتباه مَحرم با نامحرم، بر اساس قاعده، نظر به فرد مشكوك المَحرميّه جايز نيست؛ زيرا جواز نظر بر امر وجودى؛ يعنى عنوان مَحرم تعليق شده است. [٥]
مستند قاعده: دليل اعتبار و حجّيت قاعده، وجود ملازمه عرفى ميان تعليق حكم بر امر وجودى و ميان ثبوت ضد آن حكم در موارد شك و عدم احراز آن امر وجودى مىباشد، چنان كه گذشت.
[١]. بحوث فى شرح العروة ٢١٦/٢؛ دروس تمهيدية فى الفقه الاستدلالية ٣١٠/١
[٢]. رسالة الصلاة فى المشكوك (نائينى) / ٣٣١
[٣]. فوائد الاصول ٣٨٥/٣؛ مصباح الهدىٰ ١٠٧/١؛ صلاة المسافر/ ٤٥ - ٤٦