فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٩٨ - قِصاص
حيات انسانها و جامعه بشرى بر شمرده است؛ زيرا حكم قصاص، افراد را از ارتكاب جنايت قتل و هر نوع آسيب رساندن به انسانهاى بىگناه باز مىدارد.
سبب قصاص: سبب ثبوت قصاص، جنايت عمدى است (←جنايت). بنابر اين، در جنايت غير عمدى ديه ثابت مىشود. بنابر قول مشهور، سرايت جنايت نيز ضمان آور و در آن قصاص ثابت است، مانند آنكه جانى، انگشت دست مسلمانى را به عمد قطع كند و بر اثر آن كف دست او نيز آسيب ببيند و از بين رود. در اين صورت، قصاص در كف دست جانى ثابت مىشود (←سرايت).
اجازه حاكم در قصاص: آيا اجراى قصاص در موارد ثبوت آن، منوط به اجازه و نظر حاكم شرع است يا نه؟ مسئله محل اختلاف است. قول دوم به اكثر فقها نسبت داده شده است. [١] بنابر قول نخست، اگر كسى بدون اذن حاكم مبادرت به قصاص كند، تعزير (←تعزير) مىشود.
اجرت اقامه قصاص: به قول مشهور، اجرت اقامۀ قصاص از بيت المال پرداخت مىشود. [٢] در صورت عدم امكان پرداخت اجرت از بيت المال، آيا اجرت اجراى قصاص بر عهده قصاص كننده (ولىّ دم در قصاص نفس و مجنىّ عليه در قصاص طرف) است يا بر عهدۀ جانى؟ مسئله محل اختلاف است. [٣]
آيا جانى براى كاهش احساس درد هنگام قصاص، مىتواند قبل از اجراى حكم، از داروهاى بى حس كننده استفاده كند يا نه؟ مسئله اختلافى است. [٤]
آيا قصاص در موارد وجود شبهه ساقط است يا نه؟ اختلاف است (←قاعده درء).
حق قصاص از حقوق الناس و قابل اسقاط و نيز قابل نقل و انتقال از راه ارث است (←حق).
(←آلات قصاص) (←آيه قصاص)
[١]. جواهرالكلام ٧/٤٢
[٢]. جواهرالكلام ٧/٤٢
[٣]. بقره / ١٧٩
[٤]. مسالك الافهام ٢٢٩/١٥؛ جواهر الكلام ٤٢ / ٢٨٦-٢٨٨
[٥]. الخلاف ٢٠٥/٥؛ كتاب السرائر ٤١٤/٣؛ تلخيص الخلاف ١٥٨/٣؛ مسالك الافهام ٢٣٦/١٥؛ جواهر الكلام ٣٠٠/٤٢
[٦]. مسالك الافهام ٢٣٦/١٥؛ جواهر الكلام ٤٢ / ٣٠٠
[٧]. القصاص على ضوء القرآن و السنة ١٣٨/٣؛ مهذب الاحكام ١٤/٢٩؛ ماوراء الفقه ١٢٦/٩؛ استفتائات (بهجت) ٤٧٦/٤؛ جامع الاحكام (صافى) ٣٦٩/٢؛ مجلة فقه اهل البيت؛ شماره ١٧/١٣.