فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٨٦ - قسمت
قسمت
قسمت: جدا كردن سهم هر يك از شركا.
قسمت عبارت است از جدا كردن سهم شركا از مال مشترك. مراد از جدا كردن، معيّن و مشخص كردن سهم هر كدام به صورت جداگانه است، نه اينكه سهم آنان در واقع معيّن و در ظاهر مشتبه باشد و با قسمت، جدا و مشخص شود؛ بلكه با قسمت، سهام مشخص و معيّن مىگردد. [١] مباحث و احكام عنوان ياد شده در قالب فصلى مستقل در بابهاى شركت و قضاء آمده است.
ماهيت: قسمت نه از سنخ بيع است و نه از سنخ معاوضه؛ بلكه معاملهاى مستقل است؛ از اين رو، آثار خاص بيع، همچون شفعه (←شفعه)، خيار مجلس (←خيار مجلس) و خيار حيوان (←خيار حيوان) و نيز احكام معاوضه از قبيل ربا - بنابر قول به اختصاص آن به معاوضات - بر آن جارى نمىگردد. [٢]
اقسام: در قسمت، سهام بايد به گونۀ تعديل (برابر و مساوى) از هم جدا شوند.
تعديل سهام يا بر حسب اجزا و كميت آنها از جهت پيمانه، وزن، شمارش و يا مساحت است كه از آن به «قسمت اِفراز» تعبير مىكنند و يا بر حسب قيمت و ارزش مالى آنها است كه «قسمت تعديل» ناميده مىشود. نوع نخست، در مثلىها، مانند حبوبات و روغنها و نيز قيمىهايى كه اجزاى آنها برابر و يكسان مىباشد، مانند يك توپ پارچه جارى مىشود، و نوع دوم در قيمىها در صورت تعدد، مانند تعدادى گوسفند، به شرط آنكه قيمت بعضى از آنها برابر بعضى ديگر باشد، مانند اينكه دو نفر در سه گوسفند شريكاند و
[١]. المبسوط ٨ / ١٢٩؛ شرائع الاسلام ٨٧٤/٤؛ ارشاد الاذهان ٢ / ١٤٥؛ اللمعة الدمشقية/ ٨٢؛ مهذب الاحكام ٩٩/٢٧
[٢]. مسالك الافهام ٤٦٢/١٣
[٣]. العروة الوثقىٰ [(تكملة] (٧٩/٣
[٤]. الانوار اللوامع ١٤ / ٨٦؛ جواهر الكلام ٢٠٠/٤٠؛ العروة الوثقىٰ [(تكملة] (٧٩/٣؛ تفصيل الشريعة (القضاء و الشهادات) / ١٧٤
[٥]. تفصيل الشريعة (القضاء و الشهادات) / ١٨٢
[٦]. العروة الوثقىٰ [(تكملة] (٨٧/٣؛ تحرير الوسيلة ٢ / ٤٢٣-٤٢٤؛ تفصيل الشريعة (القضاء و الشهادات) / ١٨٧
[٧]. العروة الوثقىٰ [(تكملة] (٨٦/٣؛ تحرير الوسيلة ٤٢٤/٢؛ تفصيل الشريعة (القضاء و الشهادات) / ١٨٨.