فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٧٠ - قَسامه
چگونگى قسامه: در سوگند، قاتل و مقتول بايد به طور مشخص ذكر شوند و نيز نوع قتل از جهت عمدى يا خطايى بودن و نيز به تنهايى اقدام به كشتن كرده يا با مشاركت ديگرى بايد ذكر شود. در صورت آشنايى با عربى، لازم است از نظر اِعراب قسم را صحيح ادا كند و در صورت آشنا نبودن به اندازهاى كه روشنگر مقصود باشد، كفايت مىكند. [١]
قاضى ابتدا مدّعى و نزديكان وى را سوگند مىدهد. در صورتى كه تعداد آنان به اندازۀ عدد معتبر در قسامه باشد، هر كدام سوگند مىخورد و اگر كمتر باشد، به قول مشهور، سوگند به اندازۀ عدد معتبر در قسامه تكرار مىشود و چنانچه جز مدعى، كسى ديگر وجود نداشته باشد، وى به تنهايى بايد به تعداد عدد معتبر سوگند ياد كند، و اگر مدّعى سوگند نخورد، قاضى مىتواند منكر را به اندازۀ عدد معتبر در قسامه سوگند دهد؛ ليكن چنانچه براى منكر به تعداد عدد معتبر در قسامه از نزديكان وى حاضر باشند، آنان سوگند مىخورند و در صورت كمتر بودن، سوگند تا حدّ عدد معتبر تكرار مىشود و اگر جز منكر كسى ديگر از بستگانش حاضر نباشند و او نيز از قسم خوردن خوددارى كند، آيا به مجرد امتناع وى، عليه او حكم صادر مىشود يا او مىتواند قسم را به مدّعى بر گرداند و در صورت قسم خوردن مدّعى، عليه منكر حكم صادر مىشود؟ مسئله محل اختلاف است. قول نخست به اشهر، بلكه همۀ متأخران نسبت داده شده است. [٢] بنابر قول دوم، يك بار سوگند خوردن مدّعى كافى است. [٣] برخى در كفايت تكرار سوگند در صورت كمتر بودن تعداد سوگند خورنده از عدد معتبر در قسامه، اشكال كردهاند. [٤]
در صورت متعدد بودن مدّعى، آيا سوگند به طور مساوى ميان آنان توزيع مىشود يا در فرض وارث بودن همه، سوگند بر پايه سهم الارث توزيع مىگردد و - به عنوان مثال - پسر دو برابر دختر قسم داده مىشود و يا توزيع آن به اختيار آنان بسته است؟ مسئله محل اختلاف مىباشد. [٥]