فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٠١ - قدرت
قدرت
قدرت: توانايى.
از آن در بسيارى از ابواب عبادات و معاملات، از قبيل طهارت، صلات، حج، جهاد، تجارت، اجاره، يمين، نذر، عهد و شفعه سخن گفتهاند.
اقسام قدرت: قدرت به دو قسم عقلى و شرعى تقسيم شده است. مقصوداز قدرت عقلى، توانايى بر انجام دادن عمل است، هرچند با مشقت و سختى بسيار و تحمل ضرر؛ در برابر كسى كه ناتوان از انجام دادن آن است. مقصود از قدرت شرعى، توانايى بر به جا آوردن عمل است، بدون آنكه در آن ضرر يا مشقت و سختى شديد باشد، مانند بيمارى كه آب برايش ضرر دارد. اين بيمار هرچند قدرت عقلى بر غسل كردن يا وضو گرفتن دارد، ليكن قدرت شرعى ندارد؛ زيرا از نظر شرع غسل كردن يا وضو گرفتن براى او جايز نيست و بايد تيمم كند و اگر غسل كند و يا وضو بگيرد، عملش باطل است. [١]
قدرت و تكليف: در توجه تكليف به بندگان، علاوه بر شرايط خاص هر تكليف، شرايطى عام، از جمله قدرت، معتبر است. بنابر اين، تكليف متوجه ناتوان و فاقد قدرت نمىشود [٢]← تكليف).
مفاد آيات متعددى اين است كه خداوند بر هيچ بندهاى فوق وسع و طاقت او تكليف نمىكند. [٣] از اين آيات و نيز روايات وارد شده در موارد مختلف به دست مىآيد: قدرتى كه در شرع مقدس مناط تكليف است، قدرت عقلى بر انجام دادن عمل به هر شكل ممكن نيست؛ بلكه قدرت بر به جا آوردن آن بدون عسر و حرج و ضرر است (←تيسير). بنابر اين، تكليفى كه شخص با سختى و دشوارى بسيار و يا با تحمل ضرر توانايى انجام آن را دارد، منتفى است [٤]← قاعده نفى عسر و حرج) (←قاعده لاضرر و لاضرار).
قدرت در عبادات: در تكاليف عبادى، چنانچه به جا آوردن تكليفى براى مكلف عسر و حرج يا ضرر دانسته باشد، به بدل آن در صورت داشتن بدل منتقل مىشود. در غير اين صورت، آن تكليف ساقط مىگردد. انتقال به بدل همچون تيمم در فرض زيان داشتن آب براى بدن؛ [٥]