فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٦٥ - قانون
از طريق وحى آن را دريافت و به امت خويش ابلاغ مىكنند.
قانون گذار: به تصريح قرآن كريم، خلق براى بندگى خدا آفريده شدهاند. [١]و معبود تنها او است و شريكى براى او نيست. بنابر اين، بندگان تنها در برابر خدا مسئول اند؛ از اين رو، تنها او است كه حق قانون گذارى دارد و خداوند نيز در همۀ امورى كه صلاح خلق در آن است، قوانين كلى و جزئى وضع كرده و از طريق پيامبران عليهم السّلام در دسترس مردم قرار داده است تا مكلفان، با تكاليف و وظايف خود در ساحتهاى مختلف عبادى، سياسى، فرهنگى، اقتصادى و غير آن آشنا شوند و با عمل به آنها به سعادت و خوشبختى ابدى دست يابند تا آنكه خداى تعالىٰ آيين اسلام را كه كاملترين دين است و مترقىترين قوانين را دارد، بر خاتم پيامبران صلّى اللّٰه عليه وآله نازل كرد و آن حضرت را به سوى بندگانش فرستاد تا آنان را با اين قوانين آشنا سازد و به عمل به آنها فراخواند و آن بزرگوار نيز چنين كرد.
قانون: قوانين دو گونهاند: تشريعى و تطبيقى. قوانين تشريعى عبارتاند از احكام كلى كه خداى تعالىٰ براى تنظيم روابط ميان خلق و خالق يا ميان افراد و يا جوامع بشرى مقرر كرده است. قوانين تطبيقى عبارتاند از تطبيق احكام كلّى بر موضوعات و مصاديق، مانند تطبيق حكم كلى لاضرر بر صادرات يا واردات كالايى يا تطبيق «اوفوا بالعقود» بر عقد بيمه. [٢]
قوانين تشريعى تنها از جانب خداى تعالى وضع و توسط پيامبران عليهم السّلام به مكلّفان ابلاغ مىشوند. بنابر اين، كسى جز خداوند حق وضع چنين قوانينى را ندارد. [٣]
البته به اجمال، ولايت تشريعى (ولايت و سلطه بر تشريع قوانين) براى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و اهل بيت او عليهم السّلام نيز ثابت است (←شارع).
قوانين تطبيقى براى خبرگان امت به معناى تطبيق كليات شريعت بر موارد خاص مورد ابتلا با ملاحظۀ قوانين ثانوى، همچون اضطرار، جايز مىباشد. [٤]