فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٤٠٨ - قاعد١٧٢٨ المؤمِنُون عند شروطهم
مفاد قاعده: در هبه و بخشش كه با قصد قربت در راه خدا صورت مىگيرد، رجوع و بازگشت جايز نيست. بنابر اين، مواردى همچون صدقه و وقف كه با قصد قربت انجام مىگيرد، رجوع از آن جايز نيست. [١]
مستند قاعده: بر اعتبار و حجّيت قاعده به رواياتى از جمله روايت پيش گفته با مضمون قاعده، استناد كردهاند.
قاعدۀ المؤمنون عند شروطهم
قاعدۀ المؤمِنُون عند شروطهم: از قواعد فقهى.
قاعدۀ «المؤمنون» و يا «المسلمون عند شروطهم»، از قواعد معروف فقهى است، با اين مضمون كه مؤمنان بايد به تعهدات و التزامات خويش پايبند باشند.
از آن در باب تجارت و نيز كتب مربوط به قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: مقصود از قاعدۀ المؤمنون آن است كه بر هر مسلمان و مؤمنى واجب است به تعهّدات خويش پايبند باشد؛ بدين معنا كه هرگاه كسى براى ديگرى متعهّد به چيزى شود، وفاى به آن بر او واجب خواهد بود. [٢]
شروط جمع شرط است. شرط داراى معانى متعدد مىباشد؛ ليكن مراد از آن در قاعده تعهدات و التزاماتى است كه انسان به نفع ديگرى بر عهدۀ خود قرار مىدهد.
آيا مقصود از شرط، مطلق تعهدات و التزامات است؛ هرچند در ضمن عقدى نباشد يا تنها آن دسته از تعهداتى است كه ضمن عقد بر عهده گرفته مىشود؟ مسئله محل اختلاف است. منشأاين اختلاف، اختلاف ديگرى است كه آيا مفهوم شرط همۀ التزامات را دربر مىگيرد، هرچند به چيزى ديگر بستگى نداشته باشد، كه از آن به شرط ابتدايى تعبير مىكنند (←شرط ابتدايى)، يا تنها التزاماتى را دربر مىگيرد كه بسته به چيزى ديگر، همچون عقد باشد؟ [٣]
مدرك قاعده: بر قاعدۀ المؤمنون به روايات متعدد [٤] كه مضمون بعضى آنها مطابق با متن قاعده است و نيز اجماع
[١]. وسائل الشيعة ٢٣١/١٩
[٢]. الحدائق الناضرة ١٥٤/٢٢ و ٢٦٢-٢٦٣؛ جواهر الكلام ١٥٣/٢٨.