فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٦٤ - قاعد١٧٢٨ لاشَكَ فى النافِلَة
آثار شك در ركعات را بر مىدارد؟ مسئله محل اختلاف است. بنابر هر دو قول، در صورت شك در ركعات، نمازگزار مخيّر است در نماز مستحب؛ اعم از دو ركعتى، سه ركعتى و چهار ركعتى، بنا را بر اكثر يا اقل بگذارد؛ هرچند افضل بنا گذاشتن بر اقل است. بنابر اين، شك در عدد ركعات نمازهاى مستحب مطلقا موجب بطلان نخواهد شد؛ چنان كه نماز احتياط نيز در آن لازم نيست. [١] بنابر قول نخست، بر شك در افعال و اجزاى نماز مستحب، مانند شك در ركوع، سجود و يا تكبيرة الاحرام، نيز اثرى مترتب نمىشود؛ بدين معنا كه تدارك آن حتى در محل لازم نيست. [٢]
آيا آثار سهو به معناى فراموشى و غفلت كه در نماز واجب جريان دارد، مانند سجده سهو به سبب ترك بعضى اجزا و غير آن (←سجده سهو)، يا قضاى جزء فراموش شده پس از اتمام نماز و يا بطلان نماز بر اثر زيادتى ركن، حتى از روى سهو، در نماز مستحب نيز جريان مىيابد يا نه؟ سجده سهو در نماز نافله نيست؛ [٣] ليكن نسبت به ديگر آثار سهو، ديدگاهها مختلف است. [٤]
گستره قاعده:
نافله سه گونه است:
١). نافله بالذات و بالفعل؛ يعنى هم بر حسب ذات مستحب است و هم هنگام به جا آوردن آن.
٢. نافله بالعرض، مانند نماز عيد كه با حضور امام عليه السلام و بسط يد او واجب و در دوران غيبت، مستحب است (←نماز عيد).
٣. نافله بالذات كه به سببى از اسباب، همچون نذر، عهد يا قسم واجب شده است.
آيا مقصود از نافله در قاعده همۀ اقسام آن است؟ قدر متيقن از نافله در قاعده، قسم نخست است؛ اما نسبت به دو قسم ديگر، برخى ملاك در جريان قاعده را نافله بالذات بودن دانستهاند؛ هرچند به سببى از اسباب به جا آوردن آن واجب شده باشد. برخى نيز ملاك را نافله بالفعل دانستهاند؛ هرچند در اصل واجب بوده است. [٥]