فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٥٠ - قاعد١٧٢٨ كلُّ يَمينٍ خُولِفَ مُقتَضاها بلاعَمدٍ فلاحَنثَ فيها
مفاد قاعده: نجس؛ اعم از عين نجس يا متنجس، در صورت خشك بودن، نجاست از آن به چيزى ديگر كه خشك و پاك است، سرايت نمىكند. بنابر اين، در نجس شدن شىء پاك، وجود رطوبتى كه موجب سرايت نجاست از شىء نجس به شىء پاك شود، شرط است. [١]
بنابر اين، مراد از قاعده اين نيست كه هر چيز خشك پاك است؛ بلكه مقصود اين است كه شىء نجس خشك از جهت نجس نكردن شىء پاكى كه با آن ملاقات كرده به منزلۀ شىء پاك است. [٢]
استثنا از قاعدۀ: قاعدۀ فوق در همه موارد جارى مىشود، جز مردار كه محل اختلاف است. برخى هر مردارى؛ اعم از انسان و حيوان و برخى ديگر، تنها ميّت آدمى را از شمول قاعده استثنا كرده و ملاقات آن، حتى در صورت خشك بودن ميّت با شىء پاكى ديگر را موجب نجس شدن شىء پاك دانستهاند؛ هرچند مشهور اين استثنا را نپذيرفته و مردار را همچون ساير نجاسات دانستهاند. [٣]
مستند قاعده: بر اعتبار قاعده به روايتى كه در آغاز بدان اشاره شد، استدلال كردهاند.
قاعدۀ كلُّ يمين خولف...
قاعدۀ كلُّ يَمينٍ خُولِفَ مُقتَضاها بلاعَمدئفلاحَنثَ فيها: از قواعد فقهى.
قاعدۀ ياد شده بدين معنا است كه مخالفت غير عمدى با قسم موجب حنث آن و ثبوت كفاره نيست. از آن در باب يمين سخن گفتهاند.
مفاد قاعده: شكستن قسمِ موجب كفاره تنها با مخالفت عمدى و اختيارى با قسمى كه خورده تحقق مىيابد، مانند آنكه قسم خورده باشد كه داخل فلان شهر نشود، سپس از روى عمد و اختيار وارد آن شهر شود. در اين صورت، قسم شكسته شده و بر قسم خورنده كفاره واجب مىشود؛ بر خلاف مخالفت غير
[١]. وسائل الشيعة ٣٥١/١
[٢]. الاستبصار ١ / ٥٧
[٣]. استقصاء الاعتبار ٢٥٨/٦
[٤]. العروة الوثقىٰ ١٦١/١-١٦٢؛ مستقصى مدارك القواعد / ١١٨
[٥]. ملاذ الاخيار ٢١٤/١؛ كشف الاسرار ٣٨٠/٢؛ كتاب الطهارة (شيخ انصارى) ٤٣٦/١؛ المعالم المأثورة ٨٨/٤
[٦]. رسائل الشهيد الثانى ١ / ٦٤٩-٦٥٠؛ موسوعة الخوئى ٤٦١/٢-٤٦٣.