فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٣٨ - قاعد١٧٢٨ كُلُّ ما لم يكن حَيضاً فَهو استحاضَةٌ
مفاد قاعده: خونى كه زن مىبيند يا حيض است يا نفاس يا خون زخم و جراحت و يا استحاضه. اگر سه تاى اول نباشد، استحاضه و محكوم به احكام آن است؛ خواه اين خون را قبل از بلوغ (نه سالگى) ببيند يا بعد از يائسگى؛ مدت آن كمتر از سه روز باشد يا بيشتر؛ كمتر از ده روز باشد يا بيشتر؛ ويژگيهاى خون استحاضه را داشته باشد يا نداشته باشد. [١]
بنابر اين، اگر احتمال برود خونى حيض است يا نفاس و يا خون زخم و جراحت، محكوم به استحاضه نخواهد بود. [٢]
آيا در حكم به استحاضه، در صورت انتفاى حيض و نفاس، علم به اينكه خون زخم و جراحت نيست، شرط است يا با انتفاى حيض و نفاس، علم نداشتن به خون زخم يا جراحت بودن، در حكم به استحاضه بودن خون كفايت مىكند؟ مسئله محل اختلاف است. [٣]
برخى ميان خون واجد ويژگيهاى استحاضه و فاقد آن، تفصيل داده و گفتهاند در صورتى كه خون حيض يا نفاس يا زخم و جراحت نباشد و اوصاف خون استحاضه را داشته باشد، محكوم به خون استحاضه است. در غير اين صورت، خون استحاضه به شمار نمىرود، مگر جايى كه دليل بر خلاف آن وجود داشته باشد. [٤]
مستند قاعده: بر كلّيت قاعده به امور ذيل استدلال شده است:
١). غلبه داشتن استحاضه بعد از حيض در زنان؛ به گونهاى كه استحاضه طبيعت دوم آنان به شمار مىرود.
٢. اصل عدم وجود سببى به جز استحاضه.
٣. استقرا و تفحص اخبار وارد شده در اين باره كه از آنها حكم به استحاضه بودن خون - به مجرد انتفاى حيض و نفاس و خون زخم و جراحت - استفاده مىشود.
٤. اجماع. [٥]
[١]. كتاب الطهارة (امام خمينى) ٣٢٣/١
[٢]. العروة الوثقىٰ ٥٨٩/١؛ مصباح الهدىٰ ١٣٩/٥
[٣]. العروة الوثقىٰ ٥٨٩/١؛ مصباح الهدىٰ ١٣٩/٥
[٤]. جواهر الكلام ٢٦٠/٣-٢٦١
[٥]. مدارك الاحكام ٩/٢
[٦]. مصابيح الظلام ٢٢٤/١؛ جواهر الكلام ٢٦١/٣؛ مصباح الهدىٰ ١٤٠/٥.