صريح و غير قابل تأويل و توجيه است؛ بلكه مقصود از جمع، تبعيض در عمل؛ يعنى عمل به هر يك از دو بيّنه در بعض مدلول آن مى‌باشد، همچون مثال خانه كه حكم به شراكت هر دو (زيد و عمرو) به طور برابر در خانه مى‌شود. [١] بنابر اين، قاعدۀ جمع تنها در حقوق تبعيض‌پذير، همچون خانه جارى مى‌شود و در حقوق تبعيض ناپذير، همچون نَسَب به دليل عدم امكان جمع، جريان نمى‌يابد. [٢]

جمع ميان بيّنه‌ها در فرض فقدان مرجّحاتى است كه در تعارض بيّنه‌ها معتبر است [٣]← بيّنه).

مستند قاعده: بر حجّيت و اعتبار قاعدۀ جمع به سه دليل استناد كرده‌اند:

١). اجماع. [٤]

٢. دلالت لفظ بر همۀ معناى خود، اصلى و بر جزئى از آن، تبعى است و رها كردن دلالت تبعى كه لازمۀ جمع ميان دو دليل است، اولىٰ است از رها كردن دلالت اصلى كه لازمۀ طرح يكى از دو دليل مى‌باشد.

٣. اصل در دو دليل، عمل به هر دو است و ترجيح يكى بر ديگرى بدون مرجّح، ترجيح بلامرجّح و محال خواهد بود. بنابر اين، جمع ميان آن دو، در صورت امكان واجب است. در همۀ ادله ياد شده اشكال شده است. [٥]

[١]. اصطلاحات الاصول/ ١٩٣

[٢]. بدائع الافكار/ ٤٠٨؛ كفاية الاصول مع حواشى المشكينى ١٥٦/٥

[٣]. تقريرات آية اللّٰه المجدد الشيرازى ٢٠٦/٤

[٤]. بدائع الافكار/ ٤٠٩؛ كفاية الاصول/ ٤٤١؛ اصول الفقه ٢٠٥/٢؛ حقائق الاصول ٥٨٥/٢؛ تحريرات فى الاصول ٥٠٤/٥؛ عناية الاصول ٣٦/٦-٣٧؛ مجمع الافكار ٤٢١/٤-٤٢٤؛ منتهى الاصول ٢ / ٥٦٤-٥٦٥

[٥]. عناية الاصول ١٠/٦؛ منتهى الدراية ٩٣/٨

[٦]. بحر الفوائد ١٤/٤-١٥؛ بدائع الافكار/ ٤٠٩؛ عناية الاصول ٣٦/٦-٣٧؛ مقالات الاصول ٤٦٢/٢

[٧]. كفاية الاصول مع حواشى المشكينى ١٥٦/٥

[٨]. تقريرات آية اللّٰه المجدد الشيرازى ١٩٥/٤؛ كفاية الاصول مع حواشى المشكينى ١٥٦/٥

[٩]. بحر الفوائد ١٥/٤

[١٠]. فرائد الاصول ١٩/٤

[١١]. تقريرات آية اللّٰه المجدد الشيرازى ١٩٥/٤؛ منتهى الاصول ٥٦٤/٢-٥٦٥؛ الفوائد الحائرية/ ٢٣٣-٢٣٦

[١٢]. فرائد الاصول ٢٠/٤-٢١؛ اصول الاستنباط/ ٣٠١؛ بحوث فى علم الاصول ٢٣٠/٧

[١٣]. تمهيد القواعد/ ٢٨٤؛ كتاب المكاسب ٤٠٥/٥-٤٠٦؛ بحر الفوائد ٢٢/٤؛ تقريرات آية اللّٰه المجدد الشيرازى ٢٠٥/٤

[١٤]. اوثق الوسائل/ ٥٩٧

[١٥]. تقريرات آية اللّٰه المجدد الشيرازى ٢٠٥/٤-٢٠٧

[١٦]. بحرالفوائد ٢٢/٤

[١٧]. عوالى اللئالى ١٣٦/٤

[١٨]. بحر الفوائد ١٥/٤-١٦.