فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٣٠ - قاعد١٧٢٨ بناء بر اكثر
قاعدۀ بناء بر اكثر
قاعدۀ بناء بر اكثر: از قواعد فقهى.
مقصود از قاعدۀ ياد شده بنا گذاشتن بر اكثر هنگام شك در عدد ركعات نماز است. از آن در باب صلات و نيز كتب مربوط به قواعد فقهى سخن گفتهاند.
مفاد و گستره: چنانچه نماز گزار در دو ركعت آخر نماز واجب چهار ركعتى، پس از سجده دوم شك كند، مانند آنكه نداند دو ركعت خوانده است يا سه ركعت يا نداند سه ركعت خوانده يا چهار ركعت، بنا بر اكثر گذارده و نماز را تمام مىكند، سپس به جاى ركعت مشكوك، نماز احتياط به جا مىآورد.
بنابر اين، قاعدۀ ياد شده نسبت به شك در تعداد ركعات نمازهاى دو ركعتى و سه ركعتى و نيز شك در ركعت اول و دوم نمازهاى چهار ركعتى جارى نمىشود. همچنين در شك بين دو و پنج يا بيشتر و سه و شش يا بيشتر در نمازهاى چهار ركعتى، و به قول جمعى در شك بين چهار و شش يا بيشتر در نمازهاى چهار ركعتى جارى نمىشود.
چنان كه در مواردى كه به شك اعتنا نمىشود، مانند شك كثير الشك و شك در نمازهاى نافله و احتياط نيز جارى نمىشود. [١]
شك در نمازهاى چهار ركعتى دو گونه است: مركب و بسيط. در شك بسيط، شك داراى دو طرف است؛ طرف بيشتر و طرف كمتر، مانند شك بين دو و چهار يا سه و چهار؛ ليكن در شك مركب، اطراف شك بيش از دو تا است، مانند شك بين دو و سه و چهار.
در هر دو قسم، يا هيچ يك از دو طرف بيشتر از چهار ركعت نيست، مانند شك بين سه و چهار و يا هر دو طرف بيشتر است، مانند شك بين پنج و شش و يا تنها يك طرف بيشتر است، مانند شك بين چهار و پنج. بنابر اين، مجموع اقسام شش قسم خواهد شد. تفصيل احكام شكها در عنوان شكيات آمده است [٢]← شكيات).
مدرك و مستند: بر «قاعدۀ بناء بر اكثر» به رواياتى كه در اين باره آمده است، استدلال كردهاند. [٣]