فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ١٠٩ - قاعد١٧٢٨ انتفاء موقّت به انتفاء وقت
اجاره: اگر كسى اجير شود كه كارى را در زمانى معيّن انجام دهد، مانند اينكه لباسى خاص را در روزى معيّن بدوزد، سپس در آن زمان كار را انجام ندهد، در صورتى كه اعتبار زمان خاص قيد اجاره باشد، اجاره باطل و اگر شرط باشد، اجاره صحيح است؛ هرچند مستأجر مىتواند عقد را فسخ كند. [١]
مزارعه: اگر مالك در عقد مزارعه (← مزارعه) نوعى خاص از كشت - مثلا گندم - را معيّن كند و عامل نوعى ديگر - مثلا برنج - را بكارد، در صورتى كه تعيين آن نوع به گونۀ قيد در عقد مزارعه باشد، مالك مىتواند اجرت زمين و نيز خسارتى را كه بر زمين وارد آمده، از عامل بگيرد؛ اما اگر به گونۀ شرط باشد، مالك ميان امضاى عقد و فسخ آن مخيّر است. [٢]
مستند قاعده: قاعدۀ انتفاء مقيّد با انتفاء قيد، از بديهيات و ضروريات عقلى شمرده شده است. [٣]
قاعدۀ انتفاء موقّت به انتفاء وقت
قاعدۀ انتفاء موقّت به انتفاء وقت: از قواعد عقلى كاربردى در فقه.
قاعدۀ ياد شده عبارت است از اينكه عملِ داراى وقت خاص با پايان يافتن وقت آن، زمان به جا آوردن آن عمل نيز به پايان مىرسد. اين عنوان در كلمات بعضى آمده و در بابهاى مختلف، از جمله صلات، زكات و حج به آن استناد شده است.
مفاد قاعده: به جا آوردن بعضى اعمال واجب بر مكلّف، محدود به وقتى معيّن است، مانند نمازهاى واجب يوميه و روزۀ ماه رمضان؛ خواه وقت آن توسط شارع مقدس تعيين شود، مانند موارد
[١]. حاشية المكاسب (يزدى) ١٣٧/٢-١٣٨؛ هداية الطالب ٤٩٤/٣
[٢]. موسوعة الخوئى ٨٧/٣٠؛ تفصيل الشريعة (الحج) ٧٥/٢
[٣]. مصباح الفقيه ٢٣٣/٨؛ مهذب الاحكام ٤٢١/٤؛ ٢٩/٨ و ١٨٢
[٤]. جواهر الكلام ٢١٥/٣
[٥]. المهذب البارع ٣٤٩/١-٣٥٠
[٦]. مدارك الاحكام ٩٨/٤
[٧]. مصباح الهدىٰ ٤٤٨/١٠
[٨]. مهذب الاحكام ٣٦٦/١٠
[٩].٣٣٠/١١
[١٠]. ١١٦/١٢
[١١]. سؤال و جواب يزدى/ ٣٢٢ - ٣٢٣
[١٢]. تحرير الوسيلة ٦٣٧/١-٦٣٨
[١٣]. منية الطالب ٢٥٠/٣؛ هداية الطالب ٦٠٨/٣؛ شرح العروة (حائرى) ٤٢٦/٣.