شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٤٦ - نقش قلم در حيات انسانها
سنگها بود و همان بود كه دوران تاريخ را از ما قبل تاريخ جدا كرد.
گردش نيش قلم بر صفحۀ كاغذ،سرنوشت بشر را رقم مىزند،لذا پيروزى و شكست جوامع انسانى به نوك قلمها بسته است.
«قلم»حافظ علوم و دانشها،پاسدار افكار انديشمندان،حلقۀ اتصال فكرى علما و پل ارتباطى گذشته و آيندۀ بشر است و حتى ارتباط آسمان و زمين نيز از طريق لوح و قلم حاصل شده است.
«قلم»انسانهايى را كه جدا از هم،از نظر زمان و مكان،زندگى مىكنند پيوند مىدهد،گويى همۀ متفكران بشر را در تمام طول تاريخ و در تمام صفحۀ روى زمين در يك كتابخانۀ بزرگ جمع مىبينى.
«قلم»رازدار بشر و خزانهدار علوم و جمعآورىكنندۀ تجربيات قرون و اعصار است و اگر قرآن به آن سوگند ياد مىكند به همين دليل است،زيرا هميشه سوگند به يك امر بسيار عظيم و پرارزش ياد مىشود و البته قلم وسيلهاى است براى«ما يسطرون» و نوشتهها كه قرآن به هر دو سوگند ياد كرده است،هم به«ابزار»و هم به«محصول ابزار».
در بعضى از روايات آمده است كه:اِنَّ اوَّلَ ما خَلَقَ اللّٰهُ الْقَلَمَ.«نخستين چيزى را كه خدا آفريد قلم بود»؛اين حديث را محدثان شيعه از امام صادق(ع)نقل كردهاند[١]و در كتب اهل سنت به عنوان يك خبر معروف نيز آمده است[٢].
در حديث ديگرى آمده است:اول ما خلق الله تعالى جوهرةٌ.«نخستين چيزى را كه خدا آفريد گوهرى بود»[٣].
و در بعضى از اخبار آمده است:ان اوّل ما خلق الله العقل.«نخستين چيزى را كه خدا آفريد عقل و خرد بود»[٤].
[١]نور الثقلين،ج ٣٨٩/٥،حديث ٩.
[٢] تفسير فخر رازى،ج ٧٨/٣٠.
[٣] مأخذ پيشين،در همان جا.
[٤] مأخذ قبل،در همان جا.