شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ١٣١ - عُذر (كهف٧٦/ )
«هنگامى كه شما(از جنگ تبوك)به مدينه بازمىگرديد ،منافقان به سراغ شما مىآيند و عذرخواهى مىكنند...»يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْتوبه٩٤/.
از تعبير يَعتَذِرُونَ كه فعل مضارع است چنين برمىآيد كه قبلا خداوند پيامبر و مسلمانان را از اين موضوع آگاه كرد كه منافقان دروغگو،به عنوان عذرخواهى،بزودى نزد آنها خواهند آمد،لذا روى سخن را به پيامبر كرده،مىگويد:
«به منافقان بگو عذرخواهى نكنيد ما هرگز به سخنان شما ايمان نخواهيم آورد«قُلْ لاٰ تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْتوبه٩٤/.(ج ٨٨/٨.)
عُذر:(كهف٧٦/.)[*]
چنان كه«راغب»در مفردات مىگويد،تقاضا و خواست انسان از چيزى است كه بهوسيلۀ آن گناهانش را محو كند و آن سه گونه است:
١-يا اين است كه مىگويد:من اين كار را نكردم.
٢-من اين كار را به اين دليل انجام دادم تا از اين طريق بتواند خود را از گناه خارج سازد.
٣-من اين كار را انجام دادم و ديگر تكرار نمىكنم و اين سه قسم عذرخواهى همان توبه است،پس هر توبهاى عذر است و هر عذرى توبه نيست.
و امّا آيۀ مورد بحث دربارۀ عذرخواهى موسى(ع)از استادش سخن مىگويد،موسى «گفت:اگر بعد از اين از تو دربارۀ چيزى سؤال كردم(و بر تو ايراد گرفتم)ديگر با من مصاحبت نكن،چرا كه از ناحيۀ من ديگر معذور خواهى بود»قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْراًكهف٧٦/.
اين جمله حكايت از نهايت انصاف و درونگرى موسى مىكند و نشان مىدهد كه او در برابر يك واقعيت،هرچند تلخ،تسليم بود.(ج ٤٩٤/١٢.)
[*]قٰالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهٰا فَلاٰ تُصٰاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْراً.كهف٧٦/.