شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٤٥٧ - فَساد (مائده٣٣/ )
مىدهيم كه ارادۀ برترىجويى در زمين و فساد ندارند...»(قصص٨٣/.).
گاه«فرعون»را مفسد مىشمارد و به هنگام توبه كردن در حال غرق شدنش در نيل مىگويد:آلْآنَ وَ قَدْ عَصَيْتَمنقَبْلُ وَ كُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ .«هم اكنون ايمان مىآورى در حالى كه قبلا گناه كردى و از مفسدان بودى»(يونس٩١/.) و نيز اين كلمۀ(فساد فى الارض)گاه در مورد سرقت به كار رفته،همان گونه كه در داستان برادران يوسف مىخوانيم كه پس از اتهامشان به سرقت،گفتند:«...تَاللّٰهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مٰا جِئْنٰا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَ مٰا كُنّٰا سٰارِقِينَ».«به خدا سوگند شما مىدانيد ما نيامدهايم كه در زمين فساد كنيم و ما هرگز سارق نبودهايم»(يوسف٧٣/.).
و گاه همرديف كمفروشى بيان شده،همان گونه كه در داستان شعيب مىخوانيم:
...وَ لاٰ تَبْخَسُوا النّٰاسَ أَشْيٰاءَهُمْ وَ لاٰ تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ .«كمفروشى نكنيد و حق مردم را كم نگذاريد و در زمين فساد نكنيد»(هود٨٥/.).
و بالاخره گاهى به معنى به هم ريختن نظام هستى و جهان آفرينش آمده است:لَوْ كٰانَ فِيهِمٰا آلِهَةٌ إِلاَّ اللّٰهُ لَفَسَدَتٰا...«اگر در زمين و آسمان غير از خداوند يگانه«اللّه»،خدايان ديگرى بودند همانا خلل و فساد در آسمان و زمين راه مىيافت...»(انبياء٢٢/.).
از مجموع اين آيات كه در سورههاى مختلف قرآن آمده به خوبى استفاده مىشود كه فساد بطور كلى،يا فساد فى الارض يك معنى بسيار وسيع دارد كه بزرگترين جنايات همچون جنايات فرعون و ساير جباران،و كارهاى كمتر از آن را و حتى گناهان همچون كمفروشى و تقلب در معامله را شامل مىشود،و البته با توجه به مفهوم وسيع فساد كه هرگونه خروج از حد اعتدال را شامل مىشود،اين وسعت كاملا قابل درك است.
و با توجه به اين كه مجازاتها بايد با ميزان جرم،مطابقت داشته باشد روشن مىشود كه:
هر گروهى از اين«مفسدان»بايد يك نوع مجازات شوند و مجازات همه يكنواخت نيست.
حتى در آيۀ ٣٣ سورۀ مائده كه«مفسد فى الارض»با«محارب با خدا و پيامبر»همراه ذكر شده،چهار نوع،مجازات مىبينيم كه حتما حاكم شرع بايد در هر مورد مجازاتى را كه با مقدار جنايت متناسب است برگزيند(كشتن،به دار آويختن،قطع ايدى و ارجل،و