شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٠٠ - عفو و مغفرت (بقره٢٨٦/ )
گاهى كلمۀ«وسط»را به كار بردهاند،چنان كه در تفسير عياشى و كتاب كافى از ششمين پيشواى اسلام،امام صادق(ع)نقل شده كه فرمود:«عفو»يعنى«حد وسط».و گاهى هم كلمۀ«فضل»كه به معنى زيادى است ذكر كردهاند،مثل اين كه در مجمع البيان از امام باقر(ع)پنجمين پيشواى اسلام نقل شده كه فرمود:
العفو ما فضل عن قوت السنة يعنى:عفو چيزى است كه از هزينۀ سال اضافه بماند.
احتمال ديگرى نيز در آيه است كه عفو به همان معنى اوّل«مغفرت و گذشت از لغزشهاى ديگران»باشد،گو اين كه اين احتمال را كسى از مفسران-تا آنجا كه ما ديديم- بيان نكرده است،مطابق اين احتمال معنى آيه چنين مىشود:«...بگو بهترين انفاق،انفاق عفو و گذشت است».(ج ٨٠/٢-٨١.)
عفو و مغفرت:(بقره٢٨٦/.)[*]
همانطور كه گفتيم،يكى از معانى«عفو»محو ساختن اثر چيزى است و غالبا به معنى محو آثار گناه استعمال مىشود،هم شامل آثار طبيعى آن مىگردد و هم شامل مجازات،ولى«مغفرت»تنها عبارت از صرف نظر كردن از مجازات در برابر گناه است.
بنابراين ،با توجه به آيۀ مورد بحث،از به كار رفتن هر دو كلمه به دست مىآيد كه مؤمنان از پروردگار خود مىخواهند كه هم آثار طبيعى و تكوينى لغزشها را از روح و روانشان زائل سازد تا به عواقب شوم آن گرفتار نشوند و هم تقاضا مىكنند كه دچار كيفرهاى تعيينشدۀ آن نگردند و در مرحلۀ سوم خواستار«رحمت وسيع»مىشوند كه همه چيز را در بر مىگيرد.
در تفاوت ميان«عفو»و«غفور»،بعضى گفتهاند:«عفو»اشاره به بخشش خداوند است و«غفور»اشاره به پوشش گناهان است،زيرا ممكن است كسى گناهى را ببخشد امّا
[*]...وَ اعْفُ عَنّٰا وَ اغْفِرْ لَنٰا وَ ارْحَمْنٰا...«...و آثار گناه را از ما بشوى و ما را ببخش و در رحمت خودقرار ده...»بقره٢٨٦/.