شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٢٥٣ - عُمى (اسراء٩٧/ )
اعمى:(انعام٥٠/.)[*]
واژۀ«اعمى»براى مذكر و«عمياء»براى مؤنث بهكاررفتهاست .كلمۀ«اعمى»هم به افرادى گفته مىشود كه ديد ظاهر خود را از دست دادهاند و هم آنها كه ديد باطن را.
در آيۀ مورد بحث،به پيامبر(ص)دستور داده مىشود كه«...بگو آيا افراد نابينا و بينا همانندند؟»و آنها كه چشم خود و انديشه و عقلشان بسته است با كسانى كه حقايق را بخوبى مىبينند و درك مىكنند برابرند؟ ذكر اين جمله ممكن است به خاطر اين باشد كه در جملههاى قبل پيامبر(ص)فرمود:
من نه خزائن الهى را دارم و نه عالم به غيبم و نه فرشتهام،تنها پيرو وحيم،ولى اين سخن نه به آن معنى است كه من با شما بتپرستان لجوج همانندم،بلكه من انسانى هستم بينا، در حالى كه شما همچون نابينايان هستيد و اين دو مساوى نيستند.
احتمال ديگر در پيوند اين جمله با جملههاى قبل اين است كه دلايل توحيد و همچنين حقانيت پيامبر آشكار است ولى چشم بينا مىخواهد كه آنها را ببينيند و اگر شما قبول نداريد،نه به خاطر آن است كه موضوع مبهم يا پيچيده است،بلكه به جهت آن است كه بينا نيستيد آيا بينا و نابينا يكسانند؟.(ج ٢٤٨/٥.)
عُمى:(اسراء٩٧/.)[**]
به ضم عين و سكون ميم افعل وصفى است.مفرد آن«اعمى»به معنى«نابينا»است.
اين آيه دربارۀ كيفر گمراهان است،مىفرمايد«...ما آنها را در روز قيامت بر صورتهايشان محشور مىكنيم در حالى كه نابينا و گنگ و كرند...»عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّااسراء٩٧/.
مفاد آيه از اين قرار است:به جاى اين كه آنها مستقيم و ايستاده راه بروند فرشتگان عذاب آنان را به صورتهايشان بر زمين مىكشند.بعضى نيز اين احتمال را دادهاند كه اين
[*]...قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمىٰ وَ الْبَصِيرُ...انعام٥٠/.
[**]...وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيٰامَةِ عَلىٰ وُجُوهِهِمْ عُمْياً وَ بُكْماً وَ صُمًّا...اسراء٩٧/.