شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٥٥ - قترة (عبس٤١/ )
(زيادهروى )است.به همين مناسبت مفسران سخنان گوناگونى دربارۀ«اسراف»و«اقتار» دارند كه روح همه به يك امر بازمىگردد و آن اين كه اسراف آن است كه بيش از حد و در غير حق و بيجا مصرف گردد و اقتار آن است كه كمتر از حق و مقدار لازم بوده باشد.
آيۀ مورد بحث پيرامون صفات ويژۀ بندگان خاص پروردگار است كه تحت عنوان «عباد الرحمن»مطرح شده و پارهاى از صفات آنان را بيان مىدارد و مىگويد:«آنها كسانى هستند كه هرگاه انفاق كنند نه اسراف مىكنند و نه سخت گيرى،بلكه در ميان اين دو حدّ اعتدالى دارند»فرقان٦٧/.
جالب توجه اين كه اصل انفاق كردن را مسلم مىگيرد به طورى كه نياز به ذكر نداشته باشد،چرا كه انفاق يكى از وظايف حتمى هر انسانى است،لذا سخن را روى كيفيت انفاق آنان مىبرد و مىگويد:انفاقى عادلانه و دور از هرگونه اسراف و سختگيرى دارند،نه آنچنان بذل و بخششى كنند كه زن و فرزندشان گرسنه بمانند و نه آنچنان سختگير باشند كه ديگران از مواهب آنها بهره نگيرند.
در يكى از روايات اسلامى تشبيه جالبى براى اسراف و«اقتار»و حدّ اعتدال شده است و آن اين كه امام صادق(ع)آيۀ مذكور را تلاوت فرمود مشتى سنگريزه از زمين برداشت و محكم در دست گرفت و فرمود اين همان«اقتار»و سخت گيرى است.سپس مشت ديگرى برداشت و چنان دست خود را گشود كه همۀ آنها به روى زمين ريخت و فرمود اين«اسراف» است.بار سوم مشت ديگرى برداشت و كمى دست خود را گشود به گونهاى كه مقدارى فروريخت و مقدارى در دستش بازماند و فرمود اين همان«قوام»(اعتدال)است[١].
(ج ١٥٢/١٥.)
قترة:(عبس٤١/.)[*]
بر وزن«غلبه»در اصل از مادّۀ«قتار»(بر وزن غبار)به معنى دودى است كه از سوختن
[١]كافى،به نقل از تفسير نور الثقلين،ج ٢٩/٤.
[*]وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهٰا غَبَرَةٌ ،تَرْهَقُهٰا قَتَرَةٌ .عبس٤٠/-٤١.