شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٣٦ - قلب سليم (شعراء٨٩/ )
مىگويد در آنجا چيزى به كار نمىآيد جز«قلب سليم».
مىدانيم«قلب»در اصطلاح قرآن به معنى«روح و عقل»است،بنابراين «قلب سليم» به روح پاك و سالمى گفته مىشود كه از هرگونه شرك و شك و فساد خالى است.
قرآن مجيد بعضى از قلوب را به عنوان«قاسيه»(قساوتمند)توصيف كرده است(مائده/ ١٣).
و گاه قلوبى را به عنوان«ناپاك»معرفى كرده(مائده٤١/).
قلبهايى را«بيمار»معرفى مىكند(بقره١٠/)و قلبهايى را«مهر خورده»و بسته(توبه ٨٧/).
و در مقابل آنها«قلب سليم»را مطرح مىكند كه هيچيك از اين عيوب در آن نيست، هم پاك است و هم نرم و پرعطوفت ،هم سالم است و هم انعطافپذير در مقابل حق.
اين همان قلبى است كه به عنوان«حرم خدا»در روايات توصيف شده،چنان كه در حديثى از امام صادق(ع)مىخوانيم:اَلْقَلْبُ حَرَمُ اللّٰهِ فَلاٰ تَسْكُنْ حَرَمَ اللّٰهِ غَيْرَ اللّٰه.«قلب حرم خداست غير خدا را در حرم خدا ساكن مكن[١]» اين همان قلبى است كه مىتواند حقايق غيب را ببيند و به ملكوت عالم بالا نظر كند، چنان كه در حديثى از پيامبر اكرم(ص)آمده است:لو لا ان الشياطين يحومون على قلوب بنى آدم لنظروا الى الملكوت.«اگر شياطين،قلوب فرزندان آدم را احاطه نكنند مىتوانند به جهان ملكوت نظر افكنند»[٢].
در چند حديث پرمعنى قلب سليم بخوبى معرفى شده:
١-در حديثى از امام صادق(ع)در ذيل آيۀ مورد بحث مىخوانيم:و كل قلب فيه شرك او شك فهو ساقط.«هر قلبى كه در آن شرك و شكى است آن قلب سقوط مىكند و بىارزش است»[٣].
[١]بحار،ج ٢٥/٧٠،باب حبّ اللّه،حديث ٢٧.
[٢] مأخذ پيشين،ص ٥٩،باب القلب و صلاحه،حديث ٣٩.
[٣] مجمع البيان،ذيل آيۀ مورد بحث.