شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٩٦ - عتيق (حج٢٩/ )
راست(رقيب)و فرشتۀ سمت چپ(عتيد)گفته شده.
در اين كه اين دو فرشته چه سخنانى را مىنويسند؟در ميان مفسران گفتگوست:
جمعى معتقدند همه را مىنويسند،حتى نالهاى را كه دردمند در موقع دردسر مىدهد،در حالى كه بعضى ديگر عقيده دارند تنها الفاظ خير و شر و واجب و مستحب يا حرام و مكروه را مىنويسند و كارى به مباحات ندارند.
امّا عموميت تعبير آيه نشان مىدهد كه تمامى الفاظ و گفتار آدمى ثبت مىشود.(ج ٢٤٩/٢٢-٢٥٠.)
ع ت ق
عتيق:(حج٢٩/.)[*]
از مادّۀ«عتق»به معنى«آزاد شدن از بند رقّيت»است و وجه تسميه«بيت العتيق»به خانۀ كعبه در آيۀ مورد بحث ممكن است از اين نظر باشد كه خانۀ كعبه از قيد ملكيت بندگان آزاد است و در هيچ زمانى جز خدا مالكى نداشته است و نيز از قيد سيطرۀ جبّارانى همچون ابرههها آزاد شده است.
يكى از معانى«عتيق»گرامى و گرانبهاست كه اين مفهوم نيز در خانۀ كعبه بوضوح ديده مىشود.
ديگر از معانى«عتيق»«قديم»است،چنان كه«راغب»در مفردات گويد:
العتيق المقدم فى الزمان أو المكان أو الرُّتبة.«عتيق چيزى است كه از نظر زمان يا مكان و يا رتبه متقدم باشد»اين نيز روشن است كه خانۀ كعبه قديمىترين كانون توحيد است و به گفتۀ قرآن(آل عمران٩٦/)اولين خانهاى است كه براى انسانها برپاشده است.(ج ٨٧/١٤-٨٨.)
[*]..وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ ..«و بر گرد خانۀ گرامى كعبه طواف كنند»حج٢٩/.