شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٧٣ - شب قدر،شب نزول قرآن (قدر١/ )
ديگرى بر سرنوشتساز بودن اين كتاب بزرگ آسمانى است.
از ضميمه كردن اين آيه با آيۀ سورۀ بقره نتيجه گيرى مىشود كه شب قدر در ماه مبارك رمضان است،امّا كدام شب است؟از قرآن چيزى در اين مورد استفاده نمىشود،ولى روايات دراينباره بحث فراوان كردهاند.
در اين جا سؤالى مطرح است و آن اين كه هم از نظر تاريخى و هم از نظر ارتباط محتواى قرآن با حوادث زندگى پيغمبر اكرم(ص)مسلم است كه اين كتاب آسمانى به طور تدريجى و در طى ٢٣ سال نازل شد،اين امر چگونه با آيات فوق كه مىگويد در ماه رمضان و شب قدر نازل شده است سازگار مىباشد؟ پاسخ اين سؤال-به گونهاى كه بسيارى از محققان گفتهاند-اين است كه قرآن داراى دو نزول بوده است.
نزول دفعى كه در يك شب،تمام آن بر قلب پاك پيغمبر اكرم(ص)يا بيت المعمور يا از لوح محفوظ به آسمان دنيا نازل شد.
و نزول تدريجى كه در طول ٢٣ سال دوران نبوت پيامبر(ص)كه برحسب شرايط و حوادث و نيازها بوده،انجام گرفته است[*].
شاهد اين سخن اين كه در بعضى از آيات قرآن تعبير به«انزال»و در بعضى ديگر تعبير به«نزول»شده است،از پارهاى از متون لغت استفاده مىشود كه«تنزيل»معمولا در مواردى گفته مىشود كه چيزى تدريجا نازل شود و به صورت پراكنده و تدريجى،امّا «انزال»مفهوم وسيعترى دارد كه هم نزول تدريجى را شامل مىشود و هم نزول دفعى را[١].
جالب اين كه در تمام آيات فوق كه سخن از نزول قرآن در شب قدر و ماه مبارك رمضان است،تعبير به انزال شده كه با نزول دفعى هماهنگ است،در حالى كه در موارد ديگرى كه سخن از نزول تدريجى در ميان است،تنها تعبير به تنزيل شده است.
[*]شرح كامل مطلب فوق در تفسير نمونه ذيل آيۀ ٣ سورۀ دخان(ج ١٤٨/٢١)بيان شده به آنجارجوع فرماييد.
[١] مفردات راغب،مادّۀ نزل.