شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٤١ - غالب (يوسف٢١/ )
گرچه تعبير آيه به صورت اخبار از غلبۀ يك نفر بر ده نفر است،ولى به قرينۀ آيۀ بعد كه مىگويد:اَلْآنَ خَفَّفَ اللّٰهُ عَنْكُمْ .«هم اكنون خدا اين تكليف را بر شما تخفيف داد»روشن مىشود كه منظور از آن تعيين وظيفه و برنامه و دستور است نه تنها يك خبر ساده،و به اين ترتيب مسلمانان نبايد منتظر اين باشند كه از نظر نفرات جنگى با دشمن در يك سطح مساوى قرار گيرند،بلكه حتّى اگر عدد آنها يكدهم نفرات دشمن باشد باز وظيفۀ جهاد بر آنها فرض است.(ج ٢٣٦/٧.)
غَلَبِهِم:(روم٣/.)[*]
گفتيم كه«غلبة»به معنى؛«پيروزى و چيره شدن»است.اين آيه حاكى از آن است كه در آن هنگام كه پيامبر(ص)در مكه بود و مؤمنان در اقليت قرار داشتند،جنگى ميان ايرانيان و روميان درگرفت و در اين نبرد ايرانيان پيروز شدند.آيۀ مورد بحث مىگويد:«روميان مغلوب شدند و اين شكست در سرزمين نزديك رخ داد،امّا آنها بعد از مغلوبيت بزودى غلبه خواهند كرد»وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَروم٣/.
با اين كه جملۀ«سيغلبون»(بزودى غالب مىشوند)براى بيان مقصود كافى بود،ولى مخصوصا«مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ»(بعد از مغلوبيتشان)برآن افزوده شده است،تا اهميّت اين پيروزى آشكارتر گردد،چرا كه غالب شدن يك جمعيت مغلوب آن هم در نزديكترين و نيرومندترين مرزهايش،در يك مدت كوتاه غير منتظره است و قرآن صريحا از اين حادثه غير منتظره خبر مىدهد.(ج ٣٦٢/١٦.)
غالب:(يوسف٢١/.)[**]
به معنى« غلبهكننده و پيروز»است.خداوند در بخشى از آيۀ ٢١ سورۀ يوسف در
[*]غُلِبَتِ الرُّومُفِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ .روم٢/ و ٣.
[**]...وَ اللّٰهُ غٰالِبٌ عَلىٰ أَمْرِهِ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَ النّٰاسِ لاٰ يَعْلَمُونَ .«...و خداوند بر كار خود پيروز است،ولى اكثر مردم نمىدانند»يوسف٢١/.