شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٩٤ - قصاص (بقره١٧٩/ )
قصاص:(بقره١٧٩/.)[*]
از مادّۀ«قص»(بر وزن سد)به معنى«جستجو و پى گيرى از آثار چيزى»است و هر امرى كه پشت سر هم آيد عرب آن را«قصه»مىگويد و از آنجا كه«قصاص»قتلى است كه پشت سر قتل ديگرى قرار مىگيرد اين واژه در مورد آن بهكاررفتهاست .
آيۀ مورد بحث در مقام تعديل زيادهرويهايى است كه در جاهليت در مورد قتل نفس انجام مىگرفت و با انتخاب واژۀ قصاص نشان مىدهد كه اولياى مقتول حق دارند نسبت به قاتل همان را انجام دهند كه او مرتكب شده.
سپس براى اين كه روشن شود كه مسئله قصاص حقى براى اولياى مقتول است و هرگز يك حكم الزامى نيست و اگر مايل باشند مىتوانند قاتل را ببخشند و خونبها بگيرند، يا اصلا خونبها هم نگيرند،اضافه مىكند:«اگر كسى از ناحيۀ برادر دينى خود مورد عفو قرار گيرد(و حكم قصاص با رضايت طرفين تبديل به خونبها گردد)بايد از روش پسنديدهاى پيروى كند(و براى پرداخت ديه طرف را در فشار نگذارد)و او هم در پرداختن ديه كوتاهى نكند».
به اين ترتيب از يكسو به اولياى مقتول توصيه مىكند كه اگر از قصاص صرف نظر كردهايد در گرفتن خونبها زيادهروى نكنيد و به طرز شايسته با توجه به مبلغ عادلانهاى كه اسلام قرار داده و در اقساطى كه طرف،قدرت پرداخت آن را دارد از او بگيريد.
و ازسوىديگر ،به قاتل نيز توصيه مىكند كه در پرداخت خونبها روش صحيحى در پيش گيرد و بدهى خود را بدون مسامحه به طور كامل و به موقع ادا كند و به اين صورت وظيفه و برنامۀ هريك از دو طرف را مشخّص كرده است.
اين دستور عادلانه«قصاص»و«عفو»كه يك مجموعۀ كامل انسانى و منطقى را تشكيل مىدهد از يكسو روش فاسد عصر جاهليت را كه هيچگونه برابرى در قصاص قائل
[*]وَ لَكُمْ فِي الْقِصٰاصِ حَيٰاةٌ يٰا أُولِي الْأَلْبٰابِ ...«و براى شما در قصاص حيات و زندگى است اىصاحبان خرد...»بقره١٧٩/.