شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٥٩ - غَنِمْتُم (انفال٤١/ )
لفظ«غنيمت»كه در آيه آمده است تنها شامل غنايم جنگى مىشود يا هرگونه درآمدى را دربر مىگيرد؟.
در صورت اول آيه تنها خمس غنايم جنگى را بيان مىكند و براى خمس در ساير موضوعات بايد از سنّت و اخبار و روايات صحيح و معتبر استفاده كرد و هيچ مانعى ندارد كه قرآن به قسمتى از حكم خمس و به تناسب مسائل جهاد اشاره كند و قسمتهاى ديگرى در سنّت بيان شود.
مثلا در قرآن مجيد نمازهاى پنجگانه روزانه صريحا آمده است و همچنين به نمازهاى طواف كه از نمازهاى واجب است اشاره شده،ولى از نماز آيات كه مورد اتفاق تمام مسلمانان اعم از شيعه و سنى است ذكرى به ميان نيامده است و هيچكس را نمىيابيم كه بگويد چون نماز آيات در قرآن ذكر نشده و تنها در سنّت پيامبر آمده نبايد به آن عمل كرد،و يا اين كه چون در قرآن به بعضى از غسلها اشاره شده و سخن از ديگر غسلها به ميان نيامده است بايد از آن صرف نظر كرد،اين منطقى است كه هيچ مسلمانى آن را نمىپذيرد.
بنابراين هيچ اشكالى ندارد كه قرآن تنها قسمتى از موارد خمس را بيان كرده باشد و بقيّه را موكول به سنّت كند و نظير اين مسئله در فقه اسلام بسيار زياد است.
ولى با اين حال بايد ببينيم كه«غنيمت»در لغت و در نظر عرف چه معنى مىدهد؟ آيا راستى منحصر به غنايم جنگى است و يا هرگونه درآمدى را شامل مىشود؟ آنچه از كتب لغت استفاده مىشود،اين است كه در ريشۀ معنى لغوى اين كلمه عنوان جنگ و آنچه از دشمن به دست مىآيد،نيفتاده است،بلكه هر درآمدى را شامل مىشود؛ به عنوان شاهد به چند قسمت از كتب معروف و مشهور لغت كه مورد استناد دانشمندان و ادباى عرب است اشاره مىكنيم:
در كتاب«لسان العرب»جلد دوازدهم مىخوانيم:
«غُنْم يعنى دسترسى يافتن به چيزى بدون مشقت،و«غَنَم»و«غَنيمت»و«مَغْنَم[*]»به
[*]مغنم بارد:غنيمتى كه بىخوندل و بىرنج به دست آمده باشد.«فرهنگ لاروس،عربىفارسى،ج ١٩٤٠/٢.»