شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٣ - قَسَت (بقره٧٤/ )
مىكردند و اخبار غيبى قرآن را،يك نوع كهانت،و ازاينرو آنها را«مقتسمين»ناميدند، چرا كه جاده و گذرگاههاى مكّه را ميان خود با برنامۀ حساب شدهاى تقسيم كرده بودند[*].
و مانعى ندارد كه هم اين تفسير و هم تفسيرى كه گفتيم هر دو،در مفهوم آيه جمع باشد.(ج ١٣٦/١١-١٣٧.)
ق س و
قَسَت:(بقره٧٤/.)[**]
در اصل از مادّۀ«قَسْو»و«قَسْوَة»و«قَساوة»به معنى«سنگدلى»در مقابلِ نرمدلى است و بنا به گفته راغب در مفردات،اصل آن از«حَجَرٍ قاسٍ»به معنى«سنگ سخت» است.
واژۀ قَسَت و قَسْوَةً هر دو در آيۀ مورد بحث به چشم مىخورد كه دربارۀ قساوت و سنگدلى بنى اسرائيل بهكاررفتهاست ،چنان كه خطاب به آنها مىگويد:«بعد از اين ماجراها و ديدن اين گونه آيات و معجزات و عدم تسليم در برابر آنها دلهاى شما سخت شد، همچون سنگ يا سختتر...»أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةًبقره٧٤/.
چرا كه پارهاى از سنگها مىشكافد و از آن نهرها جارى مىشود،يا لااقل بعضى از آنها شكاف مىخورد و قطرات آب از آن تراوش مىكند و گاه پارهاى از آنها(از فراز كوه)از خوف خدا فرومىافتد ،امّا دلهاى شما از اين سنگها نيز سختتر است،نه چشمۀ عواطف و علمى از آن تراوش مىكند و نه هرگز از خوف خدا مىتپد.
در بخشى از آيۀ ٤٣ سورۀ انعام نيز به جملۀ:...وَ لٰكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ ...
[*]راغب در كتاب مفردات براى«مقتسمين»دو معنى ذكر كرده است:افرادى از قريش كه راههاىمكّه را بين خود تقسيم مىكردند و بر سر هر راهى مىنشستند و كسانى را كه قصد تشرّف به محضرپيامبر(ص)داشتند مانعشان مىشدند؛ديگر آنكه براى كشتن و آزار رساندن پيامبر(ص)همقسم شدهبودند.
[**]...ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجٰارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً ...بقره٧٤/.