شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٣٣١ - يَسْتَغْفِرُون (انفال٣٣/ )
در هر حال مفهوم آيه اختصاص به مردم عصر پيامبر ندارد بلكه يك قانون كلى دربارۀ همۀ مردم است لذا در حديث معروفى كه در منابع شيعه از حضرت على(ع)و در منابع اهل تسنن از شاگرد على(ع)ابن عباس نقل شده،مىخوانيم:
«در روى زمين دو وسيلۀ امنيّت از عذاب الهى بود يكى از آنها(كه وجود پيامبر بود)برداشته شد.هم اكنون به دومى(استغفار)تمسّك جوييد،سپس آيۀ فوق را تلاوت فرمود[١]».
از آيۀ فوق و اين حديث روشن مىشود كه وجود پيامبران وسيلۀ مؤثرى براى امنيّت مردم در برابر بلاهاى سخت و سنگين،و پس از آن استغفار و توبه و روى آوردن به درگاه حق عامل ديگرى است.
ذكر اين نكته نيز لازم است كه منظور از استغفار گفتن و تكرار جملۀ اللّهُم اغفر لي.
«خدايا مرا ببخش»نيست،بلكه روح استغفار يك حالت بازگشت بهسوى حق و آمادگى براى جبران گذشته است.
قرآن اين حالت را در اوصاف پرهيزكاران و سحرخيزان نيكوكار ذكر كرده، مىفرمايد:«آنها پيوسته در سحرگاهان استغفار مىكنند»وَ بِالْأَسْحٰارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ.
ذاريات١٨/.
در آخر شب كه چشم غافلان در خواب است و محيط از هر نظر آرام،قال و غوغاى زندگى مادى فرونشسته و عواملى كه فكر انسان را به خود مشغول دارد خاموش است برمىخيزند و به درگاه خدا مىروند،در پيشگاه معبود به راز و نياز مىپردازند،نماز مىخوانند و مخصوصا از گناهان خود استغفار مىكنند.
بسيارى معتقدند كه منظور از استغفار در اين جا همه«نماز شب»است، ازاينجهت كه قنوت نماز وتر،مشتمل بر استغفار است.(ج ١٥٤/٧-١٥٥،ج ٣٢٢/٢٢.)
[١]نهج البلاغه،كلمات قصار.