شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٥٦٤ - قتلى (بقره١٧٨/ )
سَبِيلِ اللّٰهِ الَّذِينَ يُقٰاتِلُونَكُمْ ...«در راه خدا با آنان كه به جنگ و دشمنى شما برخيزند جهاد كنيد...»بقره١٩٠/.را نخستين آيه مىدانند و بعضى ديگر آيۀ:إِنَّ اللّٰهَ اشْتَرىٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ ...(توبه١١١/)را نخستين آيۀ جهاد مىشمرند[١].
ولى لحن آيه تناسب بيشترى براى اين موضوع دارد،چرا كه تعبير«اذن»صريحاً در آن آمده و در آن دو آيۀ ديگر نيامده است و به عبارت ديگر تعبير اين آيه منحصر به فرد است.
(ج ١١٣/١٤.)
قتلى:(بقره١٧٨/.)[*]
به فتح قاف به معنى«كُشتگان»و آن جمع«قتيل»(بر وزن فعيل)به معنى مفعول(كشته شده)است و مذكر و مؤنث در آن يكسان مىباشد و در قرآن مجيد فقط يكبار،آن هم به صورت جمع در آيۀ مورد بحث به كار رفته و اين آيه راجع به حكم قصاص در مورد كشتگان و حفظ احترام خون آنهاست و به اين ترتيب خط بطلان بر آداب و سنن جاهلى كشيده و مىگويد:«اى كسانى كه ايمان آوردهايد حكم قصاص در مورد كشتگان بر شما نوشته شده است...»كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصٰاصُ فِي الْقَتْلىٰبقره١٧٨/.
عادت عرب جاهلى بر اين بود كه اگر كسى از قبيلۀ آنها كشته مىشد تصميم مىگرفتند تا آنجا كه قدرت دارند از قبيلۀ قاتل بكشند و اين فكر تا آنجا پيش رفته بود كه حاضر بودند به خاطر كشته شدن يك فرد تمام طايفۀ قاتل را نابود كنند به همين مناسب خداوند آيۀ فوق را نازل فرمود و حكم عادلانۀ قصاص را بيان كرد.
اين حكم اسلامى،در واقع حدّ وسطى بود ميان دو حكم مختلف كه در آن زمان وجود داشت بعضى قصاص را لازم مىدانستند و چيزى جز آن را مجاز نمىشمردند و بعضى تنها ديه را لازم مىشمردند.اسلام قصاص را در صورت عدم رضايت اولياى مقتول و ديه را به هنگام رضايت طرفين قرار داد.(ج ٦٠٣/١.)
[١]الميزان،ج ٤١٩/١٤.
[*]يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصٰاصُ فِي الْقَتْلىٰ ...بقره١٧٨/.