شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٦٧٤ - قاسية (زمر٢٢/ )
بر مىخوريم،آنجا كه قرآن براى بيدار ساختن گمراهان و مشركان دست آنها را مىگيرد و به قرون و زمانهاى گذشته مىبرد و چگونگى حالات امّتهاى گمراه و مشرك را شرح مىدهد كه سرانجام عاقبت شومى دامانشان را گرفت و به فقر و خشكسالى و قحطى و بيمارى و درد و رنج كشانيد و با اين حال پند و اندرز نگرفتند و بيدار نشدند و بهسوى خدا بازنگشتند .
در حقيقت علت عدم بيدارى آنها دو چيز بود نخست اين كه«براثر زيادى گناه و لجاجت در شرك،قلبهاى آنها تيره و سخت و روح آنها انعطافناپذير شده بود»وَ لٰكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ،ديگر اين كه«شيطان(با استفاده از روح هواپرستى آنها)اعمالشان را در نظرشان زينت داده بود و هر عمل زشتى را كه انجام مىدادند،زيبا و هر كار خلافى را صواب مىپنداشتند»وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطٰانُ مٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَانعام٤٣/.(ج ٣٠٦/١،ج ٢٣٦/٥.)
قاسية:(زمر٢٢/.)[**]
از مادّۀ«قَسوة و قَساوة»به معنى«خشونت و سختى و نفوذناپذيرى»است لذا به سنگهاى سخت و خشن«قاسى»مىگويند.به همين مناسبت به دلهايى كه در برابر نور حق و هدايت انعطافى از خود نشان نمىدهد و نرم و تسليم نمىشود و نور هدايت در آنها نفوذ نمىكند«قلبهاى قاسيه»يا قساوتمند گفته مىشود و در فارسى از آن به«سنگدلى»تعبير مىكنيم.در آيۀ مورد بحث مىخوانيم:«...واى بر آنها كه قلبهايى سخت در برابر ذكر خدا دارند،آنها در گمراهى آشكارند».
در بعضى از تفاسير آمده است كه جملۀ:فَوَيلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ، دربارۀ ابو لهب و فرزندانش مىباشد[١].
در آيۀ ١٣ سورۀ مائده خداوند دربارۀ بنى اسرائيل مىفرمايد:...وَ جَعَلْنٰا قُلُوبَهُمْ قٰاسِيَةً ...«و دلهاى آنها را سخت و سنگين كرديم».
[**]...فَوَيْلٌ لِلْقٰاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللّٰهِ أُولٰئِكَ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ .زمر٢٢/.
[١] تفسير صافى،ذيل آيۀ مورد بحث.