شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه - شریعتمداری، جعفر - الصفحة ٧٨١ - قول (اسراء١٦/ )
قول:(اسراء١٦/.)[*]
پيرامون مادّۀ«قول»و معانى وسيع آن در چند صفحۀ قبل سخن گفتيم.
يكى از معانى آن«فرمان عذاب»است كه به«هلاكت»منتهى مىشود.در آيه مورد بحث نيز به همين معنى آمده است.اين آيه مىگويد:«هنگامى كه ما تصميم بر هلاكت قومى بگيريم نخست اوامر خود را براى«مترفين»و سردمداران آنها بيان مىكنيم،سپس به هنگامى كه آنها به مخالفت و خروج از اطاعت برخيزند و استحقاق مجازات پيدا كنند،ما آنها را شديدا در هم مىكوبيم و هلاك مىكنيم»اسراء١٦/.
گرچه بسيارى از مفسران احتمالات متعددى در تفسير اين آيه دادهاند،ولى به اعتقاد ما آيه طبق ظاهر آن يك تفسير روشن بيشتر ندارد و آن اين كه:
خداوند هرگز قبل از اتمام حجّت و بيان دستوراتش كسى را مؤاخذه و مجازات نمىكند،بلكه نخست به بيان فرمانهايش مىپردازد،اگر مردم از در اطاعت وارد شدند و آنها را پذيرا گشتند چهبهتر كه سعادت دنيا و آخرتشان در آن است و اگر به فسق و مخالفت برخاستند و همه را زير پا گذاشتند، اينجاست كه فرمان عذاب دربارۀ آنها تحقق مىپذيرد و به دنبال آن هلاكت استفَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنٰاهٰا تَدْمِيراًاسراء١٦/.
اگر درست در آيه دقت كنيم،چهار مرحلۀ مشخص براى اين برنامه بيان شده است:
١-مرحلۀ اوامر(و نواهى).
٢-مرحلۀ فسق و مخالفت.
٣-مرحلۀ استحقاق مجازات.
٤-مرحلۀ هلاكت.
و همۀ اين مراحل با فاء تفريع به يكديگر عطف شدهاند.(ج ٥٩/١٢.)
[*]وَ إِذٰا أَرَدْنٰا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنٰا مُتْرَفِيهٰا فَفَسَقُوا فِيهٰا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنٰاهٰا تَدْمِيراً.اسراء١٦/.